فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٧٢٦ - نسبت بين ذات و حقيقت و ماهيت

ضمير در « ذاتها » به ماهيّت برمى‌گردد.

قوله: و ان لم تخلو عن احد الطّرفين: ضمير در « تخلو » به ماهيّت عود مى‌كند.

قوله: فالتّقديم الّذى شرطوه: مقصود از « تقديم » تقديم حرف سلب بر قيد

حيثيّت مى‌باشد.

قوله: و عن مقابله: يعنى مقابل عارض وجود كه نقيض آن باشد.

قوله: او جزء له: يعنى جزء موضوع.

قوله: بل الى الوجود مطلقا: چ ه عين موضوع و چ ه جزء آن و چ ه خارج و

عارض بر آن باشد.

قوله: خاليا عن الوجود: كلمه « خاليا » خبر است براى « يكون » و الانسان‌

اسمش مى‌باشد.

قوله: و نفسه نفسه: ضمائر مجرور به انسان عود مى‌كنند.

قوله: و هو باطل: ضمير « هو » به خلّو انسان از مطلق وجود راجع است.

قوله: بخلاف ما اذا قلت بالعكس: يعنى بخلاف آنوقتيكه حرف سلب را بر

حيثيّت مقدّم كرده مثلا بگوئيم: الانسان ليس من حيث هو بموجود كه در اينفرض‌

« حيثيّت » جزء محمول مى‌شود و در نتيجه مسلوب وجود خاصّى مى‌شود كه‌

متخصّص است باينكه عين انسان يعنى عين موضوع مى‌باشد زيرا موجودى كه مقيّد

است به حيثيّت انسان عين خود انسان بوده و با آن تغايرى ندارد و پ ر واضح است‌

سلب وجود خاصّ مستلزم سلب عام نيست چ ه آنكه در علم ميزان مقرّر است سلب‌

اخصّ مستدعى سلب اعمّ نبوده بخلاف عكس آن.

متن: « ١٧٥، ١٧٤ »