فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٦٨٦ - مقاله محقق داماد(ره)

همان مرتبه عقليّه ذات اقدسش است بدون فرق و تميّزى و سرّ اين گ فتار چ نان چ ه‌

گ فتيم آنست كه مرتبه عقليّه براى حضرتش نباشد فلذا مى‌توان گ فت موجود اصلى و

ذات حقيقى كه در حاق اعيان و متن خارج در عالم ربوبى است بمنزله مرتبه ذات‌

انسان و ماهيّت عقل در عالم امكان است و همان‌طورى كه در اين عالم ذات انسانى‌

فصول الحكمة، شرح فارسى بر منظومه (مبحث الهيات) ؛ ج‌٢ ؛ ص٦٨٦

ان ماهيّت عقل بوده در عالم ربوبى نيز وجود حقيقى همان ذات اقدس الهى‌

است پ س قهرا تأخّر عالم از ذات باريتعالى تأخّر انفكاكى بحسب وجود مى‌شود به‌

اينمعنا كه در حاق اعيان و متن واقع موجودى با او جمع نمى‌شود و به اين اعتبار

تأخّر را تأخّر سرمدى و سبق حضرتش بر ما سوى را تقدّم سرمدى گ ويند.

و ممكن نيست كه اين تقدّم تقدّم علّى و تأخّر عالم تأخّر بالمعلوليّه باشد

زيرا در اين نوع تقدّم متقدّم با متأخّر مجتمع مى‌شوند و حال آنكه گ فتيم ما سوى در

حاق وجود از ذات او منفكّ و در طول حضرتش قرار گ رفته‌اند.

قوله: و اذ تبيّن انّ الوجود الاصيل الخ: مرحوم سيّد از كسانى است كه باصالت‌

ماهيّت و اعتبارى بودن وجود قائل است از اينرو تعبير به « الوجود الاصيل» ابتداءا

اين سؤال را پ يش مى‌آورد كه چ طور ايشان از وجود به وجود اصيل تعبير نموده ولى‌

دقّت در كلام وى اين سؤال را جواب داده و بخوبى مى‌توان گ فت:

مقصود اينستكه چ ون وجود در متن اعيان چ يزى غير از ماهيّت بارى تعالى‌

نيست لا جرم وقتى ماهيّت اصيل بود باين اعتبار وجود را مى‌توان موصوف به‌

« اصيل » قرار داد.

قوله: عين ماهيّة البارى الحقّ: يعنى ذات و حقيقت حقتعالى.

قوله: فالمرتبة العقليّة و حاقّ الوجود العينى: مقصود اينستكه براى حضرت سبحان‌

مرتبه عقليّه وجود ندراد زيرا موجوداتى را مى‌توان صاحب مرتبه عقلى دانست كه‌

محدود بوده و مورد تصوّر و تعقّل واقع شوند در حاليكه حضرتش محيط بتمام اشياء

بوده و از جميع جهات نامحدود و لا يتناهى است لا جرم در هيچ درك و عقلى نيايد و

بالمآل مرتبه عقلى برايش نتوان قائل شد.

قوله: و موجوديّته سبحانه فى حاق كبد الاعيان: مقصود از « حاق كبد الاعيان»