فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٧٨١ - تفصيل و شرح اختيار مصنف(ره)

مقامه الاوّل تسمّى ذاتيّات و ما ينتزع و يحكى عن مقامه الثّانى تسمّى‌

عرضيّات و امّا القول الثّالث فسخيف اذ لا يتحقّق الحمل بينها حينئذ.

ترجمه: همانطورى كه قائلين بوحدت ماهيّت در خارج از نظر ذات و وجود در

جواب شبهه كسانيكه گ فته‌اند اجزاء حدّيّه وقتى در عقل با هم متخالف بودند

چگ ونه در خارج بر امرى كه ذاتا و وجودا بسيط است منطبق شوند.

مى‌گويند: بحسب اعتبارات و استعداداتى كه در ماهيّت وجود دارد عقل‌

بواسطه مشاهده جزئيّات كم يا اكثر و التفاتش به ما به الاشتراك و ما به الامتيازى‌

كه بين آنها است صور عقليّه يعنى اجزاء حدّيّه را از آن امر بسيط خارجى انتزاع‌

مى‌كند.

همچنين ما نيز مى‌گوئيم:

برايش باعتبارات و ملاحظاتى آن صور ذهنيّه ثابت مى‌باشد.

ضمير در « له » به ماهيّتى كه داراى اجزاء است راجع مى‌باشد و اين مرجع‌

ضمير از سياق عبارت استفاده ميشود و حاصل آنكه در حقيقت و واقع تمام اين صور

و مفاهيم ذهنيّه از وجود خارجند اعمّ از آنكه ذاتى بوده يا عرضى باشند منتهى‌

مفاهيمى كه از مقام اوّل يعنى ذات انتزاع شده و از آن حكايت مى‌كنند ذاتيّات‌

خوانده شده و آنهائى كه از مقام دوّم كه غير ذات باشد منتزع هستند عرضيّات نام‌

دارند.

و امّا قول سوّم سخيف و ضعيف است زيرا طبق آن حمل بين اجزاء اصلا

صورت‌پذير نيست.

شرح فارسى:

توضيح‌

بلكه همانطورى كه بعضى ماهيّت را ذاتا و وجودا در خارج واحد دانسته و

در جواب شبهه مستشكلين كه گ فته‌اند اجزاء حدّيّه (صور عقليّه) وقتى در عقل با هم‌

متخالف بودند و ماهيّت عقلى مركّب شد چگ ونه در خارج بر ذات بسيط منطبق‌

مى‌شود؟