فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٥٣٩ - دقت مرحوم مصنف در كلام خواجه طوسى(ره)

ولى تحقيق از اين رأى اباء دارد چ ه آنكه حوادث فى نفسها مستند به عللى هستند

كه بواسطه آنها ثبوت و وجوب پ يدا مى‌كنند و در صورت فقدان آنها حوادث‌

ممتنع الوجود مى‌باشند و اين علل منتهى به جاعل اوّل كه واجب الذّات است‌

ميشوند.

تمام شد كلام مرحوم خواجه در شرح اشارات.

شرح فارسى:

توضيح‌

مرحوم مصنّف در كلام خواجه (ره) دقّت نموده و ميفرمايد:

از ظاهر كلام ايشان در جائيكه فرمود « من الممكنات الّتى لا يعرف الخ» چ نين‌

استفاده ميشود كه معيّن نبودن وجود و عدم و بقاء ممكن در امكان استقبالى بر

حقيقت امكان نسبت بعلم ما است كه عالم بواقع نيستيم نه بلحاظ نفس الامر و عالم‌

واقع و شاهد بر اينمدّعى كلام خود خواجه (ره) است در مبحث تناقض از همين‌

كتاب (ج ١- ص ١٧٨) ايشان در اين قسمت فرموده‌اند:

صدق و كذب قضيّه گ اهى متعيّن و مشخص است و احدى در آن شكّ و

ترديد ندارد مانند قضايائيكه مادّه آن امتناع يا وجوب است لذا دو قضيّه:

واجب الوجود ممتنع است و شريك البارى واجب است كاذب مى‌باشند و

جاى شبهه نيست چ نان چ ه عكسش صحيح و صادق است.

و زمانى هم معيّن نيست چ نانكه قضايائيكه مادّه آنها امكان است خصوصا

امكان استقبالى چ نين ميباشند زيرا در اين قضايا نسبت بزمان حال و گ ذشته بحسب‌

نفس الامر صدق و كذبش معيّن است چ ون اگر محمول براى موضوع ثابت باشد

ايجاب در آنها متعيّن الصّدق و سلب متعيّن الكذب است و اگر ثابت نباشد ايجاب‌

متعيّن الكذب و سلب متعيّن الصدق ميباشد.

و بحسب علم ما گ اه ميشود كه صدق و كذب آنها نسبت بايندو زمان معيّن‌

نيست زيرا چ ه بسا ما جهل بصدق و كذب آنها داريم.

و امّا نسبت بزمان استقبال: قدر مسلّميكه محلّ خلاف و نزاع نيست‌