فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٥٣٨ - دقت مرحوم مصنف در كلام خواجه طوسى(ره)

الصّدق و الكذب قد يتعيّنان كما في مادّتى الوجوب و الامتناع و قد لا

يتعيّنان كما في مادّة الامكان و لا سيّما الاستقبالى فانّ الواقع في الماضي‌

و الحال قد يتعيّن طرف وقوعه وجودا كان او عدما و يكون الصّادق‌

و الكاذب بحسب المطابقة و عدمها متعيّنين و انكانا بالقياس الينا لجهلنا

بالامر غير متعينين و امّا الاستقبالىّ فقد نظر في عدم تعيّن احد طرفيه‌

اءهو كذلك في نفس الامرام بالقياس الينا و الجمهور يظنّونه كذلك في‌

نفس المر و التّحقيق يأباه لاستناد الحوادث في انفسها الى علل يجب بها

و يمتنع دونها و انتهاء تلك العلل الى جاعل اوّل يجب لذاته انتهى.

ترجمه:

دقّت مرحوم مصنّف در كلام خواجه طوسى (ره)

مرحوم مصنّف ميفرمايد:

در قول خواجه قدّس سرّه كه فرمود: من الممكنات الّتى لا يعرف حالها الخ.

اشاره است باينكه متعيّن نبودن وجود و عدم در استقبال و بقاء ممكن بر

صرف امكان بحسب علم ما بوده نه نفس الامر و واقع و از اينرو وى در مبحث‌

تناقض از كتاب شرح اشارات فرموده:

صدق و كذب گ اهى متعيّن و مشخّص ميباشند مانند آنچه در دو مادّه‌

وجوب و امتناع بوده و زمانى متعيّن نيستند نظير آنچه در مادّه امكان مى‌باشد

على الخصوص امكان استقبالى چ ه آنكه واقع و نفس الامر در ماضى و حال در

پ اره‌اى از اوقات طرف وقوعش چ ه وجود بوده و چ ه عدم متعيّن است و صادق و

كاذب از نظر مطابقت و عدم مطابقت تعيّن دارند اگرچه نسبت بما بملاحظه جهلى‌

كه بواقع داريم متعيّن نمى‌باشند.

ولى در استقبالى مورد صحبت است كه آيا عدم تعيّن هيچيك از دو طرفش‌

نسبت بواقع و نفس الامر بوده يا نسبت به علم ما مى‌باشد.

جمهور گ مان كرده‌اند كه عدم تعيّن بملاحظه نفس الامر و واقع مى‌باشد