فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٥٢٢ - شرح وجوب بالقياس

قوله: يجتمع مع الوجوب الذّاتى: مثل واجب نسبت بممكن كه در واجب هم‌

وجوب ذاتى است بلحاظ اينكه علّت است براى ممكن بعقيده حضرات و هم وجوب‌

بالقياس است زيرا چ نان چ ه گ فتيم علّت مقتضى وجود معلول است يعنى علّت ذاتش‌

آبى از وجود است مگر اينكه براى معلول ضرورت وجود باشد.

قوله: و الغيرى: يعنى وجوب بالقياس با وجوب غيرى نيز جمع ميشود مثل‌

ممكن نسبت به واجب كه در ممكن هم وجوب غيرى است بمناط اينكه معلول‌

است براى واجب بعقيده اهل اصطلاح و هم وجوب بالقياس است زيرا چ نان چ ه‌

گ فته شد معلول ذاتا بعلّت محتاج است يعنى معلول ذاتش آبى از وجود است مگر

اينكه علّتش موجود باشد.

قوله: و ينفرد عنهما: چ نان چ ه در متضايفين تنها وجوب بالقياس است بدون‌

وجوب غيرى و ذاتى.

شرح عربى: و الامتناع بالقياس الى الغير ضرورة عدم وجود الشّيى‌ء بالنّظر الى الغير

بحسب الاستدعاء المطلق كما فى وجود المعلول بالنّسبة الى عدم العلّة و

عدمه بالنّسبة الى وجودها و كما فى وجود احد المتضايفين بالنّسبة الى‌

عدم الآخر و عدمه بالنّسبة الى وجود الآخر و هو ايضا كسابقه‌

فى العموم.

ترجمه: و امتناع بالقياس الى الغير عبارتست از ضرورت عدم وجود شيئى بملاحظه‌

قياسش بغير بحسب استدعائى كه اعمّ است از اقتضاء چ نان چ ه در وجود معلول نسبت‌

به عدم علّت و عدمش بالقياس به وجود علّت امر چ نين است و نيز مانند ضرورتى كه‌

در وجود احد المتضايفين نسبت به عدم ديگرى و عدم هر يك بالقياس به وجود طرف‌

مقابلش مى‌باشد.

بايد توجّه داشت كه امتناع بالقياس نيز در عموم همچون سابق يعنى وجوب‌

بالقياس مى‌باشد.