فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٧٨٥ - فصل در بيان خواص اجزاء

اطلاق اينكلام همين معنا به ذهن تبادر مى‌كند و ذاتى نيز بهمين خاصيّت تعريف‌

شده چ ه آنكه در تعريف آن گ فته‌اند: الذّاتى ما لا يعلّل.

البتّه معلوم باشد كه مقصود از غنى بودن اجزاء از سبب، سبب عليحدّه غير

از سببى كه براى ماهيّت است بوده و نيز مقصود غنى بودن از سببيّت جداگانه و

عليحدّه از ناحيه سبب ماهيّت مى‌باشد.

سوّم: واجب است اجزاء بر كلّ سابق باشند يعنى در وجود ذهنى و

خارجى.

سپس مصنّف (ره) ميفرمايد:

ممكنست كلمه « واو » در « و ثالثها» را حاليه قرار دهى تا اين عبارت‌

علاوه بر دلالتش بر خاصيّت سوّم دليل باشد بر خاصيّت اوّل و دوّم نيز.

سپس ميفرمايد:

چ ون در تقدّم اجزاء بر كلّ اشكالى است شبيه باشكالى كه مشهور در

سبقت علّت تامّه بر معلول نموده‌اند لا جرم ما در اينجا درصدد رفع آن برآمده و براى‌

اين منظور اعتبارات چ هار گ انه‌اى كه در هر كثرتى وجود دارد ذكر نموده و گ فته‌ايم:

شرح فارسى:

توضيح‌

خواصّ اجزاء

براى اجزاء خواصّى ذكر نموده‌اند كه ذيلا در اينجا مى‌آوريم:

اوّل: اجزاء تحليليّه و عقليّه براى ماهيّت محتاج باثبات و اقامه دليل نيست‌

چ ه آنكه جعل آنها بجعل ماهيّت بوده و نيازى به جعل مستقلّى ندارند و از اين جعل‌

به جعل بسيط نام مى‌برند همچون ماهيّت نسبت بعوارض آن مانند جعل اربعه كه در

جعل زوجيّت كافى و محتاج به جعل جداگانه‌اى نيست.

دوّم: اجزاء خارجى همچون هيولا و صورت محتاج بعلّت جداگانه‌اى نيستند

بلكه همان علّتى كه براى ماهيّت هست در تحقّق آنها نيز كافى است.

سوّم: در وجود خارجى و ذهنى لازم است اجزاء بر ماهيّت مركّبه مقدّم‌