فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٩٨٥ - اعتراض متكلمين و جواب از آن

كه حقتعالى واحد حقيقى است به وحدت حقّه حقيقيّه اصليّه.

٢- عقل اوّل كه مشتمل است بر تمام عقول بلكه بر تمام فعليّات و نسبت‌

عقل اوّل به اين فعليّات همان نسبتى است كه وجود منبسط با ماسواى خود يعنى‌

موجودات امكانى دارد.

و بنا بر اين تمام صادرات و فعليّات اين عقل در حقيقت صادر از حقتعالى‌

است و مؤثّر و موجدى غير از او نيست نهايت در مقام ترتيب صادرات رعايت‌

سنخيّت بين علّت و معلول را كرده و گ فته‌اند اوّل صادر از حقتعالى عقل اوّل يا

وجود منبسط است كه آن نيز همچون حضرتش واحد حقيقى است با اين فرق كه‌

خالق بوحدت حقيقى اصلى واحد است و مخلوق بوحدت حقيقى ظلّى و سپس‌

صادرات ديگر را به ترتيب مستند بعقل اوّل مى‌نمايند.

قوله: انّه يلزم من هذه القاعدة: ضمير در « انّه » بمعناى « شأن » بوده و مقصود

از « قاعده » قاعده الواحد لا يصدر منه الّا الواحد.

قوله: اذ من جزئيّاته: يعنى من مصاديقه، ضمير مجرورى به قاعده مذكور

راجع است.

قوله: اوجد العقل: مقصود عقل اوّل مى‌باشد.

قوله: و فوّض على زعمهم امر الايجاد اليه: ضمير فاعلى در « فوّض » به واحد

حقيقى (حقتعالى) راجع بوده و ضمير مجرورى در « زعمهم » به متكلّمين برمى‌گردد

و ضمير در « اليه » به عقل عائد است.

قوله: و لكن ان هذا: مشار اليه « هذا » ايراد مذكور مى‌باشد.

قوله: افتروه عليهم: ضمير فاعلى در « افتروه » به متكلّمين و ضمير منصوبى و

مفعولى به ايراد مذكور و در « عليهم » به قائلين قاعده برمى‌گردد.

قوله: بل مغزى مرادهم: كلمه « مغزى » يعنى مطلوب و حاصل مراد.

قوله: و ذلك الامر: يعنى امرى كه در آيه ذكر شده.

قوله: الّا بتكثّر الموضوعات: مقصود از « موضوعات » ماهيّات مى‌باشد.

قوله: معلوم انّه كلمة محتوية على كلّ الكلمات: ضمير در « انّه » به وجود منبسط

راجع است.