فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٦٩٢ - فريده چهارم در بيان قوه و فعل فصل اقسام قوه و فعل

حيث قوّة در مقابل ضعف و بهمين معنا بر كيفيّات استعدادى قوّه و لا قوّه اطلاق‌

مى‌شود.

و همچنين از جمله آنها صنفى است كه مبدء تغيّر در شيى‌ء ديگر بملاحظه‌

آنكه شيى‌ء ديگر است مى‌باشد.

و بهمين معنا بر مبادى آثار قوّه اطلاق ميشود مانند قوى النّفس يا غير نفس.

شرح فارسى:

توضيح‌

يكى از مباحث مهمّ اين فنّ بحث از قوّه و فعل و اقسام اين دو است و

چ نان چ ه حضرات گ فته‌اند بحث از قوّه راجع به ماهيّت و كلام در فعل مآلش بوجود

است و همانطورى كه مرحوم مصنّف در حاشيه اسفار فرموده بين تمام اقسام قوّه و

فعل نمى‌توان قدر مشتركى پ يدا نمود تا ابتداء آن را تعريف و سپس تقسيم نمود فلذا

لفظ قوّه و فعل نسبت به اقسامى كه بعدا ذكر مى‌شود از باب مشترك لفظى است و

در نتيجه هر كدام را مى‌بايست جداگانه تعريف نمود و مرحوم مصنّف تمام اقسام‌

اين دو را ذكر نفرموده بلكه با همّ از آنها اشاره نموده است كه ذيلا درج مى‌شود:

١- قوّه در مقابل فعل: مانند اطلاق قوّه بر هيولى (مادّه) در مقابل اطلاق‌

فعل بر صورت.

٢- قوّه در مقابل ضعف: كه عبارت از شدّت باشد چ نان چ ه وقتى موجودات‌

را تقسيم مى‌كنند مى‌گويند:

موجودات از نظر قوّت و شدّت بر سه دسته‌اند:

يا از اين نظر متناهى هستند و يا غير متناهى و يا فوق غير متناهى همچون‌

وجود اقدس حقتعالى كه فوق غير متناهى است بحسب قوّت و شدّت.

٣- قوّه بمعناى مبدء تغيّر: چ نان چ ه شيى‌ء منشاء و علّت حصول تغيّر در

شيى‌ء ديگر باشد همچون محرّك نسبت بمتحرّك يا معلّم كه سبب حصول صفات‌

فاضله و كمالات نفسانى در متعلّم مى‌شود.

قوله: القوّة و اللّاقوّة: مقصود از قوّه حالتى است كه شيى‌ء قابليّت پ ذيرش‌