فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٦٩٤ - فريده چهارم در بيان قوه و فعل فصل اقسام قوه و فعل

شرح عربى: و قوّة امّا بدت منفعله لشيى‌ء، واحد كمادّة الفلك حيث تقبل امرا

واحدا هو الحركة الوضعيّة.

او اشياء، محدودة كالقوّة الانفعاليّة فى الحيوان او غير متناهية كقوّة

الهيولى الاولى.

و امّا فاعله، لشيى‌ء واحد او اشياء متناهية كالقوّة الفاعلة فى الفلك‌

و الحيوان او غير متناهية كالقوّة الفاعلة الواجبة القديرة على كلّ‌

شيى‌ء.

نريد ان نقسم القوّة الفاعلة بانّها امّا مبدء افعال و امّا مبدء فعل‌

واحد:

و الاوّل امّا مع الشعور او عديمه.

و الثّانى ايضا امّا مع الشّعور او عديمه.

ثمّ العديم من الثانى امّا متقدّم بالمحلّ او مقوّم له و المقوّم امّا فى البسيط او

فى المركّب، فقلنا:

ترجمه: و قوّه يا منفعل براى شيى‌ء واحدى است همچون مادّه فلك كه امر واحد

يعنى حركت وضعيّه را مى‌پذيرد.

يا براى اشياء متعدّد و محدودى بوده نظير قوّه انفعاليّه در حيوان و يا براى‌

اشياء متعدّد غير متناهى مى‌باشد مانند قوّه هيولاى اوّلى و يا فاعل براى شيى‌ء واحد

يا اشياء متناهيه است مثل قوّه فاعله در فلك و حيوان يا فاعل است براى اشياء غير

متناهيه مانند قوه فاعله در واجب تبارك و تعالى كه بر هر شيئى قادر است.

سپس ميفرمايد:

قصد واراده داريم كه قوّه فاعله را تقسيم كرده و بگوئيم:

اين قوّه يا مبدء افعال متعدّد بوده و يا مبدء براى فعل واحد مى‌باشد.

قسم اوّل يا با شعور بوده و يا فاقد آن مى‌باشد.

و قسم دوّم نيز با شعور است و يا بدون آن مى‌باشد.