فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٥٤٠ - دقت مرحوم مصنف در كلام خواجه طوسى(ره)

اينستكه هيچكدام از صدق و كذب قضاياى ممكنه بلحاظ اين زمان معيّن نيست‌

منتهى بين منطقيّين و حكماء اختلافست كه آيا عدم تعيّن بطور مطلق است چ ه‌

نسبت بنفس الامر و چ ه نسبت بغير آن يا فقط نسبت بعلم ما چ نين است و امّا

بملاحظه واقع داراى تعيّن و تشخّص مى‌باشند:

منطقيّين قول اوّل را اختيار كرده‌اند و حكماء مذهب ثانى را و حقّ با

ايشانست زيرا تحقيق از مذهب جمهور آبى است بجهت اينكه حوادث و امور ممكنه‌

مستند بعلل و استعدادات هستند باينمعنا اگر علل آنها تماما در خارج محقّق باشد

آنها نيز تحقّق پ يدا مى‌كنند و در غير اينصورت ممتنع الوجود مى‌باشند فلذا از نظر واقع‌

و نفس الامر وجود اين حوادث در استقبال در صورتيكه علّت تامّه ايشان موجود باشد

ايجاب آنها صادق و الّا سلب آنها صادق است پ س هر كدام از صدق و كذب اين‌

امور در استقبال در نفس الامر معلوم است و اگر جهل و ظلمتى باشد نسبت بما است‌

زيرا علم ما محدود و جهلمان بيش از آنست.

شرح عربى: فظهر انّ هذا شيى‌ء اعتبره الجمهور من المنطقيّين و امّا التّحقيق‌

الحكمىّ فيؤدّي انّ الاستقبال و الماضىّ و الحال متساوية في عدم التّعيين‌

في نظرنا و فى التّعيين في نفس الامر.

و فى الضّرورة و الامتناع فى الواقع و الامكان باعتبار نفس المفهوم.

ترجمه: مرحوم مصنّف ميفرمايد:

پ س ظاهر شد كه اينمعنا امرى است كه جمهور از منطقيّين آنرا اعتبار

كرده‌اند ولى تحقيق فلسفى مقتضى است كه استقبال و ماضى و حال هر سه در

عدم تعيّن از نظر علم ما متساوى بوده كما اينكه نسبت بنفس الامر جملگى متعيّن و

مشخّص هستند بدون اينكه بينشان فرقى باشد.

و ضرورت و امتناع بحسب واقع و نفس الامر بوده و امكان بملاحظه نفس‌

مفهوم مى‌باشد.