فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٧٨٩ - جواب از اشكال مشهور

بمعناى دوّم بوده نه معناى سوّم و حاصل معنا اينستكه:

اجزاء بر كلّ مجموعى بشرط اجتماعشان سبقت دارند زيرا هيئت اجتماعيّه‌

امر اعتبارى است پ س مجموع عارض و معروض نيز همينطور مى‌باشند پ س تغاير بين‌

متقدّم و متأخّر حاصل گ رديد و اشكال مذكور مرتفع شد.

شرح فارسى:

توضيح‌

جواب از اشكال مشهور

مرحوم مصنّف براى دفع اشكال مذكور مقدّمة چ هار اعتبار براى مركّبات‌

بيان مى‌فرمايد:

١- آنكه مركّب را بنحوى ملاحظه كنند كه هر كدام از اجزاء مستقلّا در

مقابل كلّ قرار گ يرد بنحو عموم استغراقى و از آن بكلّ افرادى تعبير مى‌كنند همچون‌

كلّى كه منطبق بر هر كدام از جزئيّات و افراد مى‌شود.

٢- آنكه مركّب بطورى ملاحظه شود كه مجموع اجزاء بقيد و شرط

اجتماع محصّل آن باشند و از آن بكلّى مجموعى بشرط اجتماع اجزاء نام مى‌برند.

٣- آنكه مركّب را به اين طرز ملاحظه كنند كه اجزاء اجتماعا با وصف‌

هيئت اجتماعيّه محصّل مركّب باشند به اين معنا كه در تحقّق مركّب دو چ يز معتبر

باشد يكى مجموع اجزاء و ديگرى وصف هيئت اجتماعيّه آنها كه امر اعتبارى و

لحاظى است قهرا مركّب نيز در اين صورت از باب اين كه نتيجه تابع اخسّ مقدّمات‌

است اعتبارى مى‌شود و از اين قسم نيز به كلّ مجموعى اسم مى‌برند منتهى فرقش با

قسم دوّم اينست كه هيئت اجتماعيّه اجزاء در قسم دوّم شرط حصول مركّبست ولى‌

در اين قسم جزء و لو جزء اعتبارى است.

٤- آنكه در تحقّق مركّب نفس اجزاء مجتمع را معتبر دانيم نه به شرط

اجتماع اگرچه مجتمع هستند و نه آنكه هيئت اجتماعيّه شطر و جزء اعتبارى در

تحصّل مركّب باشد و از اين قسم نيز بكلّ مجموعى تعبير مى‌كنند.