فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٦٣٦ - فصل تعريف و تقسيم قدم و حدوث

عود مى‌كند.

قوله: لا الزّمانى الموهوم كما يقول المتكلّم: در كلمات متكلّمين گ اه زمان موهوم‌

بچشم مى‌خورد و گ اه زمان متوهّم و بين اين دو عبارت چ نين فرق گ ذارده‌اند:

زمان موهوم آنست كه داراى فردى كه نمايان‌گر آن باشد نيست اگرچه‌

منشاء انتزاع دارد و مقصود از منشاء انتزاع بقاء ذات واجب الوجود است و امّا زمان‌

متوهّم آنست كه نه فردى داشته باشد و نه منشاء انتزاعى.

و در شرح اين مقام گ فته‌اند:

عالم يعنى تمام ما سوى اللّه از حضرتش زمانا متأخّر و منفصل ميباشند و

بتدريج هر كدام از موجودات در عالم وجود ظاهر شدند و چ ون فصل موجودات از

حضرتش محتاج بفاصل است و آن را نمى‌توان نفس زمان قرار داد زيرا زمان‌

همچون موجودات ديگر از عالم محسوب ميشود لا جرم از فاصل بزمان موهوم يا

متوهّم تعبير كرده ولى زمان حقيقى را اراده ننموده‌اند و گ فته‌اند اين زمان موهوم‌

ظرف عدم عالم است بنابراين عالم از نظر ايشان حادث زمانى مى‌شود و معناى‌

حادث زمانى آنستكه وجودش مسبوق بعدم واقعى فكى باشد كه از آن بعدم غير

مجامع با وجود اسم مى‌برند.

متن: « ١٣٧ »