فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٥٠٩ - جواب مصنف(ره) از دليل اول خصم

است عينا معدومات خارجى نقيضشان رفع آنها است و احدى قائل نشده است كه‌

تناقض تنها در موجودات خارجى است لذا اگرچه امكان امر عدمى در خارج‌

مى‌باشد ولى لا امكان چ ون رفع آن مى‌باشد با آن نقيض بوده و قهرا با آن متمايز و

متغاير است البتّه چ ون « لا امكان» خود از اعدام است باعتبار مضاف اليهش نقيض‌

« امكان » ميشود.

قوله: من عدميّة المجموع: يعنى مجموع جهات من حيث هو المجموع تا منافات‌

با خروج امتناع از اينحكم نداشته باشد.

قوله: او كلّ واحد من الثّلاثة: يعنى محذور اوّل منحصر باين نيست كه امكان‌

عين لا امكان باشد بلكه از اعتبارى بودن جهات لازم مى‌آيد كه وجوب نيز عين‌

لا وجوب باشد چ نان چ ه اشكال ديگر يعنى ازاله وجوب از واجب مختصّ به عدمى بودن‌

وجوب نبوده بلكه از اعتبارى بودن جهات انحسام و ازاله امكان از ممكن نيز لازم‌

مى‌آيد پ س ذكر هر كدام از محاذير و اشكالات از باب مثال است نه آنكه اشكال‌

اوّل مثلا اختصاص به عين بودن امكان بالا امكان داشته و اشكال اخير به انحسام‌

وجوب از واجب.

قوله: احدها: يعنى احد المحاذير.

قوله: انّه حينئذ: ضمير در « انّه » به احد المحاذير راجع بوده و مقصود از

« حينئذ » حين اعتباريّة الجهات مى‌باشد.

قوله: انّ الامكان حينئذ هو الامر العدمى: مقصود از « حينئذ » حين اعتباريّة

الجهات مى‌باشد.

قوله: و الشّيى مطلقا: يعنى چ ه وجودى بوده و چ ه عدمى.

متن: « ١٠٤ »