فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٦٧٥ - فصل برخى از احكام اقسام سبق

ترجمه:

فصل برخى از احكام اقسام سبق‌

در سبق زمانى اجتماع بنحو امتداد سيلانى وجود ندارد.

و سبقى كه برتبه مى‌باشد به سبق بالطّبع كه همان سبق برتبه عقليّه است و

به سبق بالوضع يعنى سبق برتبه حسّيّه تقسيم ميشود.

قسم اوّل يعنى سبق برتبه طبيعى همچون جسم و حيوان كه ترتيب بين دو

جنس است و همچنين مانند ترتيبى كه در انواع و اجناس مترتبّه بوده از هر مقوله‌اى‌

كه باشند.

و قسم دوّم يعنى سبق برتبه وضعى مانند ترتيبى كه در مكان است نظير

تقدّم امام بر مأموم.

شرح فارسى:

توضيح‌

از احكامى كه در اين فصل ذكر شده اينست:

در سبق زمانى تقدّم مقتضى است كه متقدّم با متأخّر اجتماع نكند به‌

خلاف تقدّم در سبق بالطّبع كه از اجتماع اين دو هيچ اباء و منعى نيست زيرا

اگرچه در حين وجود متقدّم متأخّر موجود نيست لكن عكس آن صحيح است يعنى‌

هنگام تحقّق متأخّر قطعا متقدّم محقّق است ولى در سبق زمانى اساسا اين اجتماع‌

از هيچ طرف ممكن نيست و براى توضيح گ فته مى‌شود:

قبلا گ فتيم سبق زمانى هم در اجزاء زمان است مانند تقدّم ماضى بر حال و

حال بر استقبال و هم در زمانيّات همچون تقدّم نوح بر موسى على نبيّنا و آله و عليهما

السّلام و مقصود از عدم امكان اجتماع سابق و لا حق در اين قسم از سبق همان قسم‌

اوّل مى‌باشد زيرا در اين قسم است كه امتداد و سيلان سابق تا لا حق غير ممكن‌

است امّا در قسم دوّمش ثبوتا ممكن است و بهمين معنا اشاره دارد كلام‌

مصنّف (ره) كه فرمود: (بنحو الامتداد السّيلانى).

و ديگر از احكام اينست كه: