فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٦٢٥ - فصل تعريف و تقسيم قدم و حدوث

عرضيّه مى‌باشد.

شرح فارسى:

توضيح‌

در اين فقره از عبارت به سه امر اشاره شده است:

١- مثال حادث زمانى همچون عالم طبيعى كه آنا فآن در حركت بوده‌

بطورى كه هر آن در تغيير و تجدّد است مانند حدوث عدد (٢) بعد از (١) و

(٣) بعد از (٢) و همچنين تا بى‌نهايت.

٢- حدوث دهرى: كه مرحوم محقّق داماد ابداء نموده و آن اين است كه‌

وجود مسبوق باشد بعدم زمانى (عدم مقابل) همانطورى كه حادث زمانى چ نين‌

بود.

٣- فرق بين حدوث دهرى با زمانى: آنست در حادث زمانى عدم سابق‌

در افق زمان و اجزاء عرضيّه آن واقع مى‌شود باين معنا وقتى حادث متأخّر آمد

حادث متقدّم نيز با آن همراه است چ نان چ ه در وقت تحقّق عدد (٣) عدد (٢) نيز

موجود است و نيز در زمان حدوث معلول علّت نيز محقّق است ولى در حادث‌

دهرى عدم سابق در افق دهر و اجزاء طوليّه زمان قرار دارد بطورى كه در آن واحد

حادث متأخّر با حادث متقدّم جمع نشود همچون اجزاء زمان كه هر جزء لا حق‌

معدم سابق بوده و در طول آن قرار مى‌گيرد.

قوله: بمقتضى الحركة الجوهريّة: حكماى يونان حركت را اين طور تعريف‌

كرده‌اند:

حركت عبارتست از خروج شيى‌ء از قوّه بفعل تدريجا مثل غوره كه كم كم‌

شيرين مى‌شود نه دفعتا.

امّا حركت در جواهر كه از آن بحركت جوهريّه نام مى‌برند بين ارباب فنّ‌

اختلاف است:

تمام عرفاء و بعضى از حكماء چ ون ملّاصدرا بآن قائلند و در اسفار ادلّه‌

متعدّده بر اثبات آن آورده كه در بخش طبيعيّات انشاء اللّه بطور مفصّل خواهد آمد.