تشریح المطالب؛ شرح فارسی بر مکاسب - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢٤٨ - قسم دوم از مكاسب محرمه كه متعاملان از آنها قصد منفعت حرام مى كنند

امّا نحوه اوّل خود به دو قسم واقع مى‌گردد.

١- آنكه تنها حرام مقصود از معامله بوده نه غير آن مانند اينكه شخص انگور را بديگرى مى‌فروشد كه شرابش نمايد و يا مثالى ديگر نظير آن.

٢- آنكه منظور از معامله هم امر حلال بوده و هم حرام بطورى كه بذل مال در مقابل هردو واقع شود مانند آنكه جارية مغنّيه را به ثمنى بفروشند كه مقدارى از آن در قبال صفت تغنّى داده شود و مقدارى ديگر در ازاء خود جاريه.

بنابراين بحث ما در اينجا پيرامون سه مسئله مى‌باشد:

مسئله اوّل‌

آنكه بايع انگور را بفروشد باين قصد كه مشترى از آن شراب درست كند يا چوب را بديگرى فروخته تا مشترى از آن صنم و بت درست كند يا آلت لهو و يا قمار و بسازد و نيز مانند آنكه مسكن را به غير اجاره دهند تا وى در آن يا شراب فروخته و يا شراب نگهدارى كند و همچنين مانند اجاره دادن كشتى‌ها و حيوانات باربر بمنظور حمل شراب.

حكم اينمسئله آنست كه در فساد معامله چه رسد حرمتش اشكالى نبوده بلكه اختلافى نيز وجود ندارد.

شرح مطلوب‌

قوله: مع التزامهما ان لا يتصرّف فيه الخ: ضمير در « التزامهما » به متعاقدان راجع است.

قوله: مع قصدهما تخميره: ضمير در « قصدهما » به بايع و مشترى راجع است و ضمير در « تخميره » به عنب برمى‌گردد.

قوله: على ان يعمله خمرا: يعنى بشرط اينكه آنرا خمر نمايد.

قوله: بثمن لو حظ فيه وقوع بعضه الخ: ضمير در « فيه » و « بعضه » به ثمن عود مى‌كند.