تشریح المطالب؛ شرح فارسی بر مکاسب - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٤٤ - ذكر اخبار داله بر جواز بيع روغن متنجس

على الظّاهر اعلام وجوب نفسى داشته كه بايع مى‌بايد بآن مبادرت بورزد چه قبل از عقد و چه بعد از آن و دليل آن برخى از اخبار سابق الذّكر مى‌باشد.

و در فرموده امام عليه السّلام يعنى:

تبيّنه لمن اشتراه ليستصبح به.

اشاره است باينكه اعلام واجب است تا بدينوسيله مشترى از نجاست آن مطّلع شده و در نتيجه آنرا صرف اكل نكند چه آنكه غايت اعلام تحقّق استصباح در خارج نبوده و اينطور نيست كه بمجرّد اعلام بايع حتما مشترى آنرا براى استصباح مصرف كند زيرا بين اعلام و تحقّق استصباح نه شرعا و نه عقلا و نه عادتا ترتّبى وجود ندارد بلكه فائده روغن متنجّس از نظر شرع منحصر است در استصباح باينمعنا كه نمى‌توان از آن در غير استصباح انتفاع برد پس مى‌توان ادّعاء كرد در فرموده امام عليه السّلام اشاره شده است به وجوب اعلام جاهل بآنچه اعطاء شده مشروط باينكه انتفاع غالب آن حرام باشد بطورى كه اگر بمشترى اعلام نكنند مى‌دانيم عادتا وى در حرام واقع مى‌شود پس گويا حضرت فرموده‌اند: مشترى را آگاه كنيد تا در اثر ترك اعلام وى در حرام واقعى واقع نشود.

شرح مطلوب‌

قوله: ظاهر بعض الاخبار وجوب الاعلام: مانند خبرى كه مرحوم صاحب وسائل در ج (١٢) ص (٦٦) باين شرح نقل فرموده:

محمّد بن الحسن باسنادش، از حسن بن محمّد بن سماعه، از ابن رباط، از ابن مسكان، از ابو بصير قال:

سئلت ابا عبد اللّه عليه السّلام عن الفأره تقع فى السّمن او فى الزّيت فتموت فيه؟

فقال: ان كان جامدا فتطرحها و ما حولها و يؤكل ما بقى و ان كان ذائبا فاسرج به و اعلمهم اذا بعته.

قوله: انّه لا اشكال فى وجوب الاعلام: ضمير در « انّه » بمعناى « شأن » مى‌باشد.

قوله: او تواطئهما عليه من الخارج: ضمير در « تواطئهما » به متعاقدين و در « عليه » به استصباح عود مى‌كند.