مساله ربا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣٤
کند ، به علاوه در آخر مدت او را جوان کند یعنی نیروهای تلف شده او را
جبران کند ، بلکه اگر بمیرد دو مرتبه زنده شده او را به او تحویل دهد ،
در این صورت برد با کارگر است و کارخانه در استخدام کارگر قرار گرفته
است و هرگز برای کارخانهدار چنین کارخانه داری صرف نمیکند گذشته از
اینکه چنین چیزی عملا امکان پذیر نیست [١] .
پس از نظر اینکه شکل رابطه سرمایه و کار نباید به نحوی باشد که نفوذ و
قدرت و امتیازات بیشتر را به سرمایه بدهد بلکه یا باید لا اقل هم ترازوی
یکدیگر باشند و یا باید قدرت کارگر بیشتر باشد ، ربا ظالمانهترین شکل
رابطه سرمایه و کار است .
اما اینکه چقدر سرمایه مساوی است با چقدر کار ، باید دید که ارزش یک
انسان چقدر است ؟ و ارزش ثروت چقدر است ؟ ثروتی که مساوی است تحصیل
او با کار یک انسان در همه عمر ، ارزشش مساوی کار یک انسان است . این
حساب در مضاربهها از لحاظ مقدار سهمی که سرمایه و مقدار سهمی که عامل از
منافع میبرد باید در نظر گرفته شود .
[١] اساسا به حکم شرافت ذاتی و تقدم طبعی انسان بر اثر خود ، انسان باید بر سرمایه تقدم داشته باشد . معنی ندارد که ارزش یک انسان مساوی باشد با ارزش آن سرمایهای که قادر است آن را به جریان بیندازد .