مساله ربا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٢٠
نیست ؟ ! فقها میگویند عرف خودش الغای خصوصیت میکند . معلوم است که
مورد سؤال رجل بوده ، ولی مرد بودن در اینجا خصوصیت ندارد .
این را میگویند الغای خصوصیت ، یعنی با اینکه ظاهر لفظ محدود است ،
ولی این مقدار توسعه با متفاهم عرف هم جور در میآید . در باب ادله ربا
ما مواردی میبینیم که اسلام در آن موارد ربایی را که خود تصریح میکند :
« لا تظلمون و لا تظلمون »ربا ظلم و تجاوز به حقوق دیگران است ، نوعی
استثمار است [١] و بالاخره ظلم است ، مجاز میداند . میگوید بین زوج و
زوجه و بین والد و ولد ربا مانعی ندارد . مخصوصا پدر از پسر میتواند ربا
بگیرد . در اینجا این مطلب را ضمیمه میکنند که احکام عقلی قابل تخصیص
نیست . نمیشود گفت ظلم هیچ جا جایز نیست ولی در یک جا جایز است .
اگر چیزی در یک جا جایز شد ، معلوم میشود که ظلم نیست نه اینکه با
اینکه ظلم است جایز است . چون نمیتواند ظلم باشد و جایز باشد . آنوقت
میگوئیم چطور است که در میان والد و ولد یا زوج و زوجه ربا جایز است و
این ربا ظلم نیست ؟ توجیه خیلی روشنی دارد و آن اینکه حرمت ربا به
تعبیر امروز برای این است که فاصله طبقاتی ایجاد نشود ، منشأ اجحاف به
دیگری نشود . دو نفر بیگانه حتی دو برادر که حساب زندگیشان از یکدیگر
جدا است اگر از یکدیگر ربا بگیرند ، منجر به بدبختی یکی و خوشبختی دیگری
میشود . . ولی با توجه به اینکه میان پدر و پسر یک روابط عاطفی
[١] اگر چه گفتیم هر استثماری ربا نیست ولی هر ربائی نوعی استثمار است .