همین معنی مقصود است یا آنکه در این باب ، ربا به معنی دیگر است و آن‌ زیادتی از لحاظ وزن یا کیل در فروش هم جنس می‌باشد ؟ شک نیست که ربا به این معنی و ربا به معنی اول مفهوما و مصداقا مختلف است . مثلا اگر کسی یک من شیر بدهد و نیم من روغن بگیرد ، از نظر فضل اقتصادی آنکس که‌ روغن گرفته است ربا گرفته است و از نظر فضل وزنی آنکس که شیر گرفته‌ است ربا گرفته است . شک نیست که ربا در فقه اسلام به یک معنی است و یک ریشه دارد و چون در باب قرض مسلم است که مقصود تحریم فضل اقتصادی‌ است باید دانست که در باب رباء معاملی هم همین معنی مقصود است [١] و هیچ فقیهی نگفته و به خاطرش خطور نکرده است که باب رباء معاملی‌ هویتا غیر از باب رباء قرضی است به طوری که در یکی مراد از ربا فضل از لحاظ وزن و کیل است و در دیگری مراد فضل از لحاظ ارزش است . خلاصه آنکه‌ اگر بگوئیم مراد از ربا در معامله ، مطلق تفاضل وزنی و کیلی است لازم‌ می‌آید که این را تعبدی بدانیم که ملاکش غیر از ملاک حرمت ربا در قرض‌ است و غیر از آنست که خدا درباره‌اش « لا تظلمون و لا تظلمون » می‌فرماید ، و چنین تعبدی بسیار هم بعید است . مثلا باید بگوئیم اگر کسی یک من عطر قمصر بدهد و یک من و چارک گل بگیرد ربا گرفته است ، در حالی

[١] یعنی در ربای قرضی موضوع و عنوان عدم جر منفعت است و در ربای‌ معاملی موضوع این نیست ، اما غرض و هدف همین است . بهترین دلیل شاید این است که تعلیلات حرمت ربا به این صورت است که اگر کسی یک درهم‌ ربا بخورد چنین و چنان می‌شود . درهم مقیاس ارزش است . در ربای معاملی‌ آنطور که قوم می‌گویند رباخور درهمی از ربا ده را نخورده است .