سر تیر آهن را از دیوار خانه‌اش بیرون می‌گذارد . فرد دیگری که می‌آید از آنجا عبور کند . سرش به این آهن می‌خورد و می‌شکند . این در صورتی است که‌ دیه وارد بشود . یا غیر از این ، فرض کنید حمالی باری از بلور بر پشت‌ دارد و سرش پائین است و بدون توجه می‌آید از آنجا بگذرد . آن آهن به‌ بلورها می‌خورد و می‌شکند . در این مورد چطور ؟ .

مباشرت و تسبیب

اینجاست که مسئله دامنه داری مطرح می‌شود . می‌گویند جنایت یا اتلاف‌ مال بر دو قسم است : مباشرتا و تسبیبا . مباشرت و تسبیب ، بابی‌ دامنه‌دار در فقه دارند . کلی مطلب از نظر فقها هیچ محل بحث نیست و همه‌ متفقند بر اینکه فعل تسبیبی هم عینا مثل فعل مباشری است . اما مثالهای‌ زیادی پیدا می‌شود که محل تردید است که آیا اینها را باید فعل تسبیبی‌ شمرد یا مباشری . این موارد را قدری توضیح می‌دهم . از جمله مواردی که در باب فعل تسبیبی است و خیلی هم محل ابتلاست ، اینست که اگر انسانی انسان دیگر را سبب قرار دهد ، حکم چه خواهد بود ؟ یعنی شخصی شخص دیگری را مأمور می‌کند برای اتلاف مال دیگری . و این همان‌ قضیه المأمور معذور است . آیا واقعا مأمور ، معذور است یا خیر ؟ این هم‌ مسئله‌ای است که باید بررسی شود و چون مسائلش کوچکتر است ، همین جا درباره‌اش صحبت می‌کنیم . اگر اتلاف سببی به این صورت باشد که انسانی به سبب انسان دیگر چیزی‌ را تلف کند دو حالت پیش می‌آید : یا آن انسان