مساله ربا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٩٤
ب - فخر رازی احتمال دیگری در آیه داده است که بهتر است . وی میگوید
مراد جنون نیست بلکه مراد تحت تأثیر وساوس و افکار شیطانی واقع شدن
است چنانکه در آیه « ان الذین اتقوا اذا مسهم طائف من الشیطان تذکروا
[١] نیز چنین است . بنابراین احتمال مفاد آیه این است که آکل ربا
قیامش در امر معیشت مانند قیام مردمی است که تحت تأثیر وساوس شیطانی
مست و لا یشعر شدهاند ( مانند کسی که مست شهوت یا مال یا مقام شده است
) [٢] .
٤ - « ذلک بانهم قالوا انما البیع [٣] مثل الربا »ظهر این است که
بیان حال و فکر ایشان است نه بیان قول لفظی ایشان . و در محکی قول دو
احتمال است :
الف - : اینکه چون دچار خبط بودهاند بین بیع و ربا فرق نمیگذاشتهاند .
یعنی بین قبیح و حسن ، و درست و نادرست تمییز نمیدادهاند و لذا
نگفتهاند که الربا مثل البیع زیرا این گفته کسی است که صحت بیع را اصل
بداند و ربا را بر آن حمل کند ، ولی خابط هیچگونه فرقی بین این دو درک
نمیکند . ( این احتمال را تفسیر المیزان متعین دانسته است ) .
[١] سوره اعراف ، آیه . ٢٠١ [٢] سؤال : اگر مراد از مشبه به این معنی باشد ، تشبیه معنی ندارد بلکه مشبه خودش یکی از مصادیق مشبه به است . جواب : تشبیه از نظر آن است که مستی آکل ربا پوشیده از مردم است و در نظر سطحی فهمیده نمیشود به خلاف مشبه به . [٣] احتمال دارد که مقصود از بیع که در مقابل ربا قرار گرفته ، بیعهای معمولی نیست ، تجارت است چون کفار قریش تاجر پیشه بودند .