مساله ربا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢١٠
یکون باع حنطة بحنطة بزیاده " سپس مرحوم سید میفرماید : " و نظره فی
ذلک الی التعلیل « فی خبر علی بن جعفر عن أخیه قال : سألته عن رجل له
علی اخر تمر أو شعیر أو حنطة / یأخذ بقیمته دراهم ؟ قال ( ع ) اذا قومها
دراهم فسد لأن الأصل الذی یشتری به دراهم فلا یصح دراهم بدراهم » " .
٦ - معامله را به صورت دو هبه در آوردند ، هر کدام جنس خود را به
دیگری ببخشد بدون قصد معاوضه یا اشتراط هبه در هبه .
٧ - معامله را به صورت اقراض از طرفین در آورند و سپس تبارؤ کنند .
٨ - دو مقدار متساوی را معاوضه کنند و زیاده را صاحب زیاده همه کند .
٩ - ضم غیر جنس مثلا هزار درهم و یک دینار را به دو هزار درهم معامله
کنند . این قسم نیز در روایات آمده است [١] .
١٠ - تبدیل بیع به مصالحه ، بنابر اینکه رباء معاملی را در خصوص بیع
جایز ندانیم چنانکه فتوای مرحوم آقا سید ابوالحسن است و این در رباء
معاملی است [٢] .
[١] باید توجه داشت که در مثال مذکور که در روایت آمده است چون بیع صرف است تقابض فی المجلس لازم است و حیله رباء قرضی نمیتواند باشد . در حقیقت چنین معاملهای وقتی عملا وقوع پیدا میکند که واقعا شخصی بخواهد یک دینار را با هزار درهم معاوضه کند بدون اینکه احتیاج به قرض داشته باشد و موضوع اجل به حساب آید . ( آنچه عملا وجود داشته و تصحیح شده کار صرافها بوده است ) [٢] شمارههای ٥ و ٦ و ٧ و ٨ و ٩ ( از طرق فرار از ربا ) در مسئله ٦١ عروه و شماره ٤ در مسئله ٥٦ آمده است . شمارههای ١ و ٢ و ٣ و ٤ و ٥ و ٩ و ١٠ در مورد رباء قرضی و شمارههای ٣ و ٥ و ٦ و ٧ و ٨ و ٩ و ١٠ در مورد رباء معاملی قابل اجرا است .