مساله ربا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣٢٧
مسئول بودن و ضامن بودن . یکی از کسانی که مسئول مال مردم است غاصب است . یعنی اگر کسی مال دیگری را عدوانا تحت استیلای خودش قرار دهد مسئول این مال است . برای غاصب سه حکم است : اول اینکه غصب کردن و استیلای عدوانی بر مال غیره ، حرام است . دوم واجب است که فورا مال مردم را به صاحبش رد کند . این دو را حکم تکلیفی میگویند . یک حکم وضعی هم دارد . حکم وضعی آن اینست : مادامی که مال در استیلای غاصب است اگر مال تلف بشود ، مسئول این مال ، غاصب است ولو اینکه عمدا هم مال را تلف نکرده باشد . چنانچه مال در دست او بوده و تلف شده ، حتی اگر تقصیری هم نکرده و بلکه حد اکثر رعایت حفظ آن را نیز به عمل آورده باز در اینجا غاصب ، ضامن است . مثلا اگر اتومبیلی را به زور از کسی غصب کند و بخواهد از آن نگهداری کند و کمال مراقبت را هم بکند ولی اتفاقا این اتومبیل را دزد ببرد ، در اینجا غاصب ضامن است . پس غاصب مطلقا ضامن است ولو اینکه تقصیری هم در اتلاف مال نداشته باشد ، بلکه منتهای رعایت را هم کرده باشد . و حتی الغاصب یؤخذ با شق الاحوال ، یعنی غاصب به سختترین احوال هم گرفته میشود . یعنی اگر کسی مال دیگری را غصب کرده و وقتی که میخواهد مال را برگرداند ، یک وضعی است که باید خسارت خیلی زیادی را متحمل شود تا بتواند این مال را به صاحبش رد کند ، باید این خسارت را هم متحمل بشود . مثلا مالی را برداشته و برده و حالا اگر بخواهد پس بدهد باید خرج بسیار زیادی بکند تا بتواند آن را به صاحبش برساند . چند برابر آن مال را باید خرج کند . شارع میگوید باید خرج کند چون