مساله ربا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣٢٢
آن اینکه ما یک چیزی در باب دیات داریم که بیشباهت به بیمه مسئولیت نیست . این جمله را شنیدهاید که میگویند : دیه بر عاقله است . این جمله خیلی معروف است . بعضیها خیال میکنند عاقله در اینجا از همان ماده عقل به معنای خرد است ، یعنی دیه بر آن کسی است که عاقلتر است . عاقله یک اصطلاح خاص است . اصلا در زبان عربی یکی از معانی عقل دیه است . عاقل یعنی کسی که دیه را میپردازد . در یک مواردی اسلام تأمین دیه را بر عهده شخص دیگر گذاشته ، البته دیههائی که از روی عمد وارد نشده باشد ، بلکه از روی خطا باشد . اگر دیه از روی عمد باشد ، هیچ بیمهای مسئولیت آن را نمیپذیرد . شرط آنست که خسارتهایی که وارد میشود از روی عمد نباشد . در مورد دیه میگویند : برای بعضی از خسارتها که از روی خطا وارد شده باشد ( مثل قتل از روی خطا یا جراحت سهوی ) ، باید دیه پرداخت شود . در باب دیات فقه در این باره بحث مفصلی هست . آنجا میگویند که دیه را خود شخص نمیدهد ، عاقله او میدهد . عاقله چه کسانی هستند ؟ عاقله چند طبقهای هستند که به ترتیب باید متعهد دیه بشوند . یکی ورثه ذکوری که از ناحیه پدر به انسان انتساب داشته باشند : برادرها ، برادرزادگان ذکور ، عموها . یعنی یک طبقهای از وراث نه همه وراث . طبقهای از وراث انسان در یک مواقعی مثل یک دستگاه بیمه هستند و در این مواقع باید خساراتی را که انسان نه از روی عمد ، بلکه از روی خطا وارد میکند ، بپردازند . این اشخاص که یک روزی اگر این شخص بمیرد دارائیش را به ارث میبرند ، باید این خسارت را از ناحیه او بپردازند . این شبیه بیمه است ولی