ز - قرض دهنده جنس ربوی را به مبلغی می‌فروشد و بعد آن جنس را با زیاده به همان مبلغ و یا چیزی که معادل آن مبلغ است می‌خرد . این حیله در ربای جنس است [١] .
ح - ضم غیر جنس در طرفین در ربای معاملی " وسیله " کتاب الربا ص‌ ٣٠٤ ، و جلد دوم " عروه " ص ٤٢ مسئله ٤٨ و ص ٤٩ مسئله . ٦١ ط - به فتوای کسانی که ربای معاملی را منحصر به بیع می‌دانند و در سایر معاوضات . قائل نیستند ( وسیله ص ٣٠٣ ) یکی از طرق فرار این است که‌ معامله به صورت صلح واقع شود .
١٣ - در " وسیله " کتاب النقد و النسیئة ص ٣٠٢ می‌گوید : در قرض‌ بلکه مطلق دین تأجیل ثمن حال به زیاده یا تمدید مدت ثمن مؤجل به زیاده‌ جایز نیست چه به صورت بیع یا صلح یا غیره ، ولی تعجیل مؤجل به نقصان‌ اگر به صورت صلح مانعی ندارد [٢] . و در کتاب الدین صفحه ٣٩٥ می‌گوید : یجوز تعجیل الدین المؤجل بنقصان بیع التراضی و هو الذی یسمی فی الوقت‌ الحاضر فی لسان التجار بالنزول و لا یجوز تأجیل الحال . . .
ولی در اینجا قید نمی‌کند تعجیل مؤجل به کمتر باید حتما به صورت صلح یا ابراء باشد ، ولی علی الظاهر مقصود هست .
و سر اینکه میان تأجیل به زیاده و تعجیل به نقصان تفاوت گذاشته‌اند این‌ است که اولی قرض است و در قرض مطلق جر نفع ممنوع است و دومی معامله‌ است و در معامله اگر به شکل صلح باشد

[١] رجوع شود به جلد دوم عروه ، ص ٤٩ ، مسئله . ٦١ [٢] رجوع شود به جلد دوم عروه ، اوایل مسئله ربا .