مساله ربا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٣١
نیست مثل ثوب و بیضه و بعیر . و در وسائل گرچه در عنوان باب مذروع را
هم ذکر کرده است ولی روایات فقط در مورد ثوب و حله است و واضح است
که ثوب ، معدود به معنای مقدر به عدد نیست . و در مورد حله بحثی است
که در شماره ٥ گذشت .
به طور خلاصه از تتبع روایات فهمیده میشود معدود در اصطلاح ما غیر از
معدود وارد در روایات است زیرا که معدود در اصطلاح ما شامل معدودهای
فابریکی که مقدر به عد است میباشد و آنچه در روایات آمده است از قبیل
اموری است که به مشاهده معامله میشود و همین معنی در کلمات فقهاء
سابقین نیز مراد بوده است چنانکه از عبارت شرایع در باب بیع سلف
فهمیده میشود . در ذکر شرائط سلف چنین میگوید : " الشرط الرابع تقدیر
السلم بالکیل و الوزن العامین . . . و هل یجوز الاسلاف فی المعدود عددا ؟
الوجه لا " [١] . واضح است که مراد از معدود در اینجا ما لا تقدیر فیه
است .
٥ - ١ - در شرایع در فصل ربا ( کتاب التجاره ، فصل ٦ ) میگوید : "
الثانی اعتبار الکیل و الوزن فلا ربا الا فی مکیل او موزون . . . فلو باع
ما لا کیل فیه و لا وزن متفاضلا جاز و لو کان معدودا کالثوب و الثوبین و
الثیاب و البیضة و البیضتین و البیض نقدا و فی النسیئة تردد و المنع
أحوط " .
از این عبارت دو مطلب فهمیده میشود :
الف - اینکه مراد از معدود ما لا یقدر الا بالمشاهده است
[١] اقول : قال فی المسالک فی شرح قوله " الوجه لا " وجه الوجه عدم انضباط المعدود فلا یحصل العلم بقدره بدون الوزن و هذا یتم فی بعض المعدودات کالرمان . اما النوع الخاص من البیض و الجوز فالاجود جوازه بالعدد و الوزن . ( ش ) .