مساله ربا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٠٢
معیشت هیچ نداشته باشد . و حتی ممکن است کسی اصلا درآمد نداشته باشد نه
برای معیشت و نه برای اجاره . آیا در این صورت اجاره گرفتن ظلم است ؟
یا نسیئه فروختن به چنین کسی ظلم است ؟ در حالی که بین نقد و نسیئه از
لحاظ قیمت میتوان تفاوت گذاشت .
خلاصه آنکه باید بیان کرد که ربا گرفتن اخذ مال غیر است ظلما تا اعساری
که از این طریق پیدا میشود فساد محسوب شود وگرنه صرف فقدان مقترض دلیل
بر ظلم بودن اخذ ربا نیست ، و باید گفت که فاقد شدن چنین مقترضی از
جهت قلت درآمد خود او است که محصول کار آتیه خود را در زمان جلوتر
صرف میکند [١] .
٧ - سپس در مورد قرضهای تولیدی چنین میفرماید : " الربا التجاری الذی
یجری علیه أمر البنوک و غیرها کالربا علی القرض و الا تجاریة فأقل ما
فیه أنه یوجب انجرار المال تدریجا الی المال الموضوع للربا " . ایراد
این سخن این است که چه مانعی در این امر میباشد ؟ اگر شما اصل سرمایه
داری را حرام بدانید حرفی است . ولی وقتی سرمایه داری را فی الجمله
مشروع میدانید باید برای تحریم این نوع اقامه دلیل کنید ، گذشته از اینکه
اگر تراکم ثروت برای اجتماع مضر باشد نباید جلوی فعالیت فرد را گرفت
بلکه باید بر آن مالیات بست تا حق فرد و اجتماع هر دو منظور گردد .
سپس میفرماید " و یوجب ازدیاد رؤس اموال التجاره
[١] و میتوان به تعبیر دیگر اعتراض کرد و آن این است که شما در صدد بیان ظلم بودن ربا هستید ولی بیان شما نتیجه میدهد که به مقترض معسر باید ترحم کرد و این همان اصطناع معروف است که بر اساس عاطفه و احسان است نه بر اساس عدل و حق .