گمرکهای قدیم است و اینها نباید با یکدیگر اشتباه شود . یعنی گمرک در قدیم باج سبیل یک شخص بود که می‌گرفت ولی گمرک فعلی به حساب مالیات‌ است و بعد به عموم می‌رسد البته بستگی به حکومت دارد گمرک قدیم را یک‌ مقام صالح هم نمی‌توانست وضع کند ولی گمرک فعلی را یک مقام صالح‌ می‌تواند وضع کند که برای جنسی که خارج یا وارد می‌شود ، حسابی در کار باشد ، برای جنسی که وارد می‌شود مالیاتی قرار دهد برای مصالح عموم و حمایت از اجناس داخلی . این غیر از باج سبیل است که کسی می‌گفت هر که می‌خواهد از این کنار رد شود باید یک چیزی به من بدهد . گمرکی که اینهمه تقبیح شده‌ آن مطلب است . ولی این گمرک چیز دیگری است ، حرام هم اگر باشد غیر از آن است . امروز اگر شما بخواهید به مکه بروید ، به‌طور غیر مستقیم مستلزم چند حرام است . برای مکه رفتن پولی به گذرنامه می‌دهید . این پول در کجا مصرف می‌شود ؟ یا هنگام خروج و هنگام بازگشت گمرک می‌دهید . اینها رابطه‌ غیر مستقیم است . در رابطه غیر مستقیم اعانت به اثم نیست . اعانت به‌ اثم آنجایی است که کار شما مستقیما منتهی به یک گناه می‌شود . - وام وجهی است که بانکها به متقاضیان وام تحت شرایط معین و برای‌ مصارف معین از قبیل ساختمان ، کشاورزی و صنعت می‌پردازد و در مقابل ، بهره دریافت می‌کنند و جز به صورت معامله ربوی هم امکان دریافت وام به‌ هیچ متقاضی نمی‌دهند . بهره این وامها معمولا جزئی و هدف بانکها خصوصا بانکهای . . . جواب این سؤال در ضمن صحبتهای گذشته داده شد . ولو ما فرض کنیم در مواردی اینطور است که بانک واقعا نیتش کارگشایی