حضرت استاد وجود اين دو نشأت را از آياتى استفاده كرده و مى گويد: جمله (كُنْ فَيَكُون)اشاره به اين دو نشأت جمعى و تدريجى دارد. لفظ «كن» اشاره به وجود جمعى است. بالأخص اگر اين آيه را به آيه ديگر ضميمه كنيم (آيه ٥٠ سوره قمر) كه مى فرمايد:

(وَما أَمْرُنا إِلاّ واحدةٌ كَلَمْح بِالْبَصَرِ).

«امر و فرمان ما فقط يكى است مانند يك چشم به هم زدن».

يكى بودن امر جز اين نمى تواند باشد كه با فرمان «كن» همه حوادث، بدون تفرق و تدريج يك جا وجود داشته باشد و همه اشيا با خطاب «كن» پديد آيند وجمله «فيكون» كه حاكى از تدريج است، اشاره به رويه ديگر اين جهان است كه تدريجى مى باشد.

از اين بيان نتيجه مى گيرند كه آيه، ناظر به وجود جمعى انسان ها در حضور خداست; حضورى كه غيبت در آن متصور نيست گويى همه فرزندان آدم يك جا از پشت پدران گرفته شده گرد هم جمع آمده اند و در برابر خدا حضور دارند. در اين حالت هر انسانى آفريدگار خود را حضوراً مى يابد و يافته اش گواهى روشن بر وجود خدا و خداوندگارى او است، ولى قرار گرفتن انسان در گردونه زمان و تحولات و تطورات جهان، آدمى را آن چنان مشغول و از خود بى خود مى كند كه از علم حضورى به آفريدگار غافل مى گردد.[١]

پرسش هايى پيرامون اين نظريه

پيرامون اين نظريه پرسش هايى وجود دارد كه تا پاسخى قطعى به آن ها داده نشود، نمى توان به آن اعتماد نمود. اينك برخى از آن ها:

[١] الميزان، ج٨، ص ٣٣٤ـ ٣٣٦.