١. معاد ٢. رسالت وى از جانب خدا ٣. توحيد به معناى وسيع و جامع كه يكى از شاخه هاى آن، اعتقاد به وجود صانع يكتا است. در اين سوره هر سه موضوع به گونه اى بديع مورد بحث قرار گرفته است.

از آيه ١تا ٢٨ مسئله معاد انسان و جهان مطرح گرديده و از آيه هاى ٢٩تا ٣٥ نبوت پيامبر اكرم (صلى الله عليه وآله وسلم) مورد بحث قرار گرفته است و در آيه هاى مورد بحث مسئله وجود خدا مطرح مى باشد.[١]قرآن با طرح احتمالات و پرسش ها، انسان جستجو گر را به خداى يكتا رهبرى مى كند. هرچند اين احتمالات با توجه به متون آيات روشن است، ولى ما براى نتيجه گيرى بار ديگر به مضمون و مفاد آن ها اشاره مى كنيم.

١. آنان بدون علت (اعم از علت مادى; مانند: پدر و مادر و سلول تناسلى و علت پيراسته از ماده; مانند: خدا)[٢] به وجود آمده باشند و معلول بلا علت گردند.

اين وجه با جمله (أَمْ خلقُوا مِنْ غَيْر شَىء) بيان شده است.

٢. خود آنان خويشتن را به وجود آورده باشند و خود، سازنده خود به شمار آيند.

اين احتمال با جمله (أَمْ هُمُ الخالِقُون) بيان گرديده است.

٣. بر فرض اين كه پذيرفته شد آنان خويشتن را به وجود آورده باشند، باز جاى سؤال باقى است كه چه كسى آسمان ها و زمين را آفريده است. آيا

[١] تفسير فخر رازى، ج٢٨، ص ٢٥٩.
[٢] با توجه به آن چه در ميان پرانتز قرار گرفته است مى توان بسيارى از احتمالات را كه مفسران در باره لفظ «من غير شىء» گفته اند، به يك معناى جامعى باز گردانيد. در باره اين احتمالات به تفسير رازى، ج٢٨، ص ٢١٠ و الميزان، ج١٩، ص ١٦ مراجعه شود.