٢. برخى از اين آيات، گواه بر اين است كه مسئله توحيد در تدبير، به خلاف مسئله توحيد در خالقيت، مورد اتفاق نظر نبود و گروهى كارگردانى جهان و يا بخشى از آن را به دست غير خدا سپرده و در برابر آن به عنوان «رب» خضوع مى كردند.

البته ربوبيت خدا را مى توان به بخش هاى مختلفى تقسيم كرده ممكن است گروهى در بخشى موحد بوده و در بخش ديگر مشرك باشند; مثلاً يهود و نصارى از شرك در مقام ربوبيت تنها، زمام امور تشريع را به دست احبار و رهبان داده و آنان را از اين نظر ارباب مى خواندند،[١] در حالى كه شرك گروه ديگر در امر ربوبيت منحصر به اين دايره نبود، بلكه پاره اى از كارهاى جهان خلقت رابه فرشتگان، جنيان و ارواح مقدسه يا اجرام آسمانى استناد مى دادند، هر چند تاكنون به گروهى كه كارگردانى آسمان ها و زمين با تمام انواع جان دار وغير جان دارش را به غير خدا نسبت دهد، بر نخورديم وغالباً مسئله شرك در ربوبيت به صورت تجزيه و سپردن بخشى از حوادث جهان به برخى از موجودات برتر بوده است.

آياتى كه بر اين دو نتيجه گواهى مى دهد، بيش از آن است كه در اين جا

[١] (اتَّخَذُوا أَحْبارَهُمْ وَرُهْبانَهُمْ أَرْباباً مِنْ دُونِ اللّهِ) (توبه، آيه ٣١)، پيامبر گرامى (صلى الله عليه وآله وسلم) در نامه هاى تاريخى به سران مسيحيت اين آيه را مى نوشت:(...ولا يَتَّخِذ بَعْضُنا بَعضاً أَرْباباً مِنْ دُونِ اللّهِ) (آل عمران، آيه ٦٤) برخى، برخى ديگر را «رب» خود اتخاذ نكنند به طور مسلم مسيحيان دانشمندان خود را، متصرفان در امور تشريعى مى دانستند.