«كيست كه شما را در تاريكى هاى خشكى و دريا هدايت مى كند؟ كيست كه بادها را بشارت دهنده پيشاپيش رحمت خود مى فرستد؟ آيا معبودى جز خدا هست، پيراسته است از آن چه براى او شريك مى شمارند».

شكى نيست كه بشر در گذشته و حال، در دريا و خشكى، براى هدايت خود از وسايل طبيعى; مانند ستارگان و قطب نما و ديگر وسايل تكنيكى استفاده كرده و مى كند، مع الوصف قرآن مى فرمايد:

«آنها هادى شما نيستند، بلكه خدا راهنماى واقعى شماست».

بدون ترديد براى باد و باران در پهنه طبيعت، يك رشته علل طبيعى وجود دارد وآن ها موجب پيدايش اين پديده ها مى گردند، ولى قرآن مى فرمايد: «اوست كه باد را پيشاپيش رحمت خود مى فرستد».

يا اين كه مى فرمايد:

(وَهُوَ الَّذِى يُنَزِّلُ الغَيْثَ مِنْ بَعْدِ ما قَنَطُوا وَيَنْشرُ رَحْمتهُ...).[١]

«او است كه باران را فرو مى آورد پس از آن كه مأيوس مى گردند و رحمت خود را مى گستراند».

با آگاهى كامل از اين كه تمام پديده ها، خصوصاً پديده باران، معلول يك رشته علل طبيعى هستند، چگونه قرآن همه را مستند به خدا مى داند؟

پاسخ اين سؤال اين است كه اين علل از آن جا كه در وجود و تأثير خود استقلالى ندارند و هرچه دارند از جانب خدا دارند، از اين جهت بايد گفت راهنماى حقيقى در دريا و خشكى و فرستنده واقعى بادها خداست. اين حقيقت به روشنى در آيات سوره واقعه بيان گرديده است و قرآن با اصرار اكيد

[١] شورى (٤٢) آيه ٢٨.