منشور جاويد - سبحانى، شیخ جعفر - الصفحة ٢٩٢
«بزرگ است خداوند كه بهترين آفريدگارها است».
توصيف خدا كه او بهترين آفريدگاران است، اعتراف ضمنى به آفريدگارى غير خود نيز مى باشد.
پاسخ
پاسخ اين پرسش، پس از توجه به استقلال خدا در فعل و غير مستقل و وابسته بودن غير او در مقام ذات و فعل و تأثير، كاملاً روشن مى گردد، زيرا خالقيتى كه منحصر به خداست، هرگز قابل اثبات براى ديگرى نيست; آفريدگارى كه در آفرينش خود، اصيل و مستقل بوده و به هيچ كس و مقامى متكى نباشد، جز خدا كسى نيست. و قرآن چنين صفتى را به كسى نسبت نداده است.
امّا آفرينشى كه آفريننده در فعل خود متكى به خدا باشد و به كمك و اراده او كار خود را انجام دهد، از آن موجودات ديگر است كه هر كدام در مقام و موقعيت خود، خلاقيت و آفرينندگى دارند. و اثبات اين نوع خلقت ها براى غير او با توحيد در خالقيت به گونه اى كه بيان گرديد منافاتى ندارد.
پرسش سوم
اعتقاد به توحيد در خالقيت (و اين كه در پهنه هستى خالقى جز خدا نيست و او است خالق همه موجودات با آثار ويژه اش حتى انسان و اعمالش)، سر ازجبر در مى آورد و هم چنين است اعتقاد به اين كه تمام آن چه كه در جهان انجام مى گيرد، به مشيت و خواست اوست وچيزى از حوادث از حوزه اراده او خارج نيست، زيرا در اين صورت مسئول اعمال انسان، خود خدا است كه خالق و مريد آن است، نه انسان كه پيوندى با آن ندارد.