بذلك الشعور بالسلطان الإلهي الأعلى الذي هو روح العبادة وسرّها;[١] در هر دينى از اديان براى پرستش صورت هاى مختلفى وجود دارد و هدف از تشريع اين عبادات توجه انسان به احساس و درك سلطه بزرگ الهى است كه روح و حقيقت عبادت محسوب مى شود».

جمله «الشعور بالسلطان الإلهي» حاكى از آن است كه فرد عبادت گر چون معتقد به «الوهيت» طرف است، از اين نظر او را عبادت مى كند و تا اين اعتقاد در كار نباشد، عمل انسان رنگ عبادت به خود نمى گيرد.

٢. شيخ محمود شلتوت، شيخ جامع الأزهر در تفسير خود، عبادت را به گونه اى كه از عبده نقل كرديم، تفسير كرده است. هر چند از نظر الفاظ با هم فرق دارند، ولى از نظر مفاد و محتوا يكى مى باشند. چنان كه مى گويد: «العبادة خضوع لا يحد، لعظمة لا يحد;[٢] پرستش، خضوع نامحدود در برابر عظمت نامحدود است».

نارسايى كه در عبارت المنار وجود داشت، در تفسير وى نيز وجود دارد كه با مختصر تأمل روشن مى گردد. تعريف المنار اشكال ديگرى دارد كه به تعريف شلتوت وارد نيست، زيرا «المنار» مى گويد: عبادت از اعتقاد به عظمت معبود سرچشمه مى گيرد كه منشأ آن عظمت، معلوم نيست، در صورتى كه فرد عبادت گر مى داند كه علت عظمت، همان سلطه الهى و خدا بودن او است، چگونه ريشه اين عظمت معلوم نيست؟

٣. بدترين تعريف ها، تعريف ابن تيميه است. وى مى گويد: «العبادة اسم جامع لكلّ ما يحبه اللّه و يرضاه من الأقوال والأعمال الباطنة والظاهرة كالصلاة والزكاة و الصيام و الحج و صدق الحديث و أداء الأمانة و برّ الوالدين

[١] همان.
[٢] تفسير القرآن الكريم، ص ٣٧.