اين همان حسى است كه از روز نخست فكر بشر را به بررسى درباره مسائل مهم و مجهول وادار كرده، و در پرتو آن علوم و صنايع پديد آمده اند; اين همان حسى است كه از گذشته به كاشفان و مخترعان و پايه گذاران علوم، نيرو بخشيده كه از رازهاى نهفته پرده بردارند و به ناملايمات و سختى ها در طريق كشف رازهاى طبيعت، تن دهند.

٢. حس نيكى; كه پديد آورنده اخلاق و تكيه گاه فضايل و سجاياى انسانى و صفات عالى روانى است. اين همان حسى است كه انسان را به نوع دوستى و عدالت خواهى سوق مى دهد و در انسان يك نوع گرايش فطرى به اخلاق نيك و تنفر از روش ها و صفات بد، پديد مى آورد.

٣. حس زيبايى; كه پديد آورنده هنر و سبب تجلى انواع ذوقيات مى باشد.

٤. حس مذهبى; هر فردى فطرتاً خداخواه و خداجو بوده و تمايل به ماوراى طبيعتى دارد كه بر وجود و زندگى او حكومت مى كند و هستى او فرعى از هستى آن است كه مى تواند گرفتارى ها و بدبختى هاى او را برطرف سازد.[١]

كشف اين حس، جنبش هاى مهمّى را در محافل علمى به وجود آورد تا حدى كه ماترياليست هاى قرن بيستم را از مَركَب غرور پايين كشيد و اگر روزگارى انكار ماوراى حس در محافل علمى نشانه علم و تحقيق بود، از آن به بعد نشانه جمود و تعصب تلقى گرديد.

[١] حس مذهبى، ترجمه مهندس بيانى، ص ٨٠ به بعد.