هيچ تمدن و فرهنگى را در نزد هيچ قومى نمى توان يافت مگر آن كه در آن، شكلى از مذاهب وجود داشته است. ريشه هاى مذهب، در اعماق تاريخ تا اعماق تاريكى از تاريخ كه ثبت نشده است، كشيده شده است.

٢. رهبرى فطرت به سوى خدا

حس خداجويى بسان ساير احساسات درونى، بدون تعليم و رهبرى فردى در درون انسان بيدار مى شود. همان طور كه افراد انسان در اوقات خاصى از عمر به يك سلسله از مسائل; مانند منصب، ثروت، زيبايى و امور جنسى علاقه پيدا مى كنند و توجه به اين امور، ناخود آگاه و بدون تعليم كسى در باطن آن ها پيدا مى شود، هم چنين خداجويى در انسان در آستانه بلوغ نمايان تر مى شود، تا آن جا كه همه روان شناسان در اين مسئله معتقدند كه:

ميان بحران تكليف و جهش ناگهانى احساسات مذهبى ارتباطى وجود دارد. در اين اوقات يك نوع نهضت مذهبى حتى نزد كسانى ديده مى شود كه قبل از آن به مسائل مذهبى بى اعتنا بودند. طبق نظر «استانلى هال» حداكثر اين احساسات در سن شانزده سالگى پيدا مى شود.

اين موضوع را مى توان صورت فشرده اى از توسعه شخصيت جوان

[١] ر.ك: دايرة المعارف، ماده اله و وثن.