آفرينش در هر مرتبه و موقعيتى كه باشد، نمى تواند فعل و كار خود را به طور مستقل انجام دهد، زيرا در اين صورت همان فاعل براى خدا شريكى در تدبير و جهان دارى خواهد بود.

قرآن در تدبير جهان هستى از يك رشته مدبرها و كارگردان ها گزارش مى دهد و مى فرمايد:

(فَالْمُدَبِّراتِ أَمْراً).[١]

«سوگند به موجوداتى كه امر آفرينش را مى گردانند».

حال اين مدبرها و كارگردان ها چيست؟ آيا همان علل طبيعى و اسباب مادى جهان خلقت است يا فرشتگان اند كه به امر خداوند به تدبير جهان اشتغال دارند؟ در هر حال اين مدبرها و كارگردان ها به تصريح قرآن به تدبير مشغول اند. هرگاه آنان در تدبير جهان استقلال داشته باشند و كار آن ها مربوط به خدا و برخاسته از مشيت او نباشد، در اين صورت چگونه مى توان گفت:

(وَلَمْ يَكُنْ لَهُ شَرِيكٌ فِى المُلْكِ).

«در جهان دارى شريكى ندارد».

زيرا چه شريكى بالاتر از مدبرانى كه بدون تكيه به او به كارگردانى جهان اشتغال دارند؟

٣. در اين جا نكته لطيفى است كه حضرت امام موسى بن جعفر (عليهما السلام) در انتقاد از عقيده معتزله دارد:

«القدرية أرادوا أن يصفوا اللّه عزّ وجلّ بعدله، فأخرجوه من قدرته وسلطانه».[٢]

[١] نازعات(٧٩) آيه ٥.
[٢] بحار الأنوار، ج٥، ص ٥٤.