آغاز هر بابى و موضوعى، آيات مربوط به يك موضوع را گرد آورده و به تفسير اجمالى آن ها پرداخته است و همين اندك گامى بزرگ در پيشرفت فن تفسير بود; ولى متأسفانه اين موضوع پس از او دنبال نشد.

شكى نيست كه تفسير موضوعى جامع كه بتواند غالب مفاهيم قرآن را به شيوه ياد شده تفسير كند، به گروه هاى علمى و تحقيقى خاصى نياز دارد كه هر يك مسئوليت خاصى را در اين مورد به عهده بگيرد. و ما كيفيت رسيدن به اين هدف علمى را در مقدمه كتاب «مفاهيم القرآن»[١]نوشته ايم و در اين جا به طور فشرده ياد آور مى شويم: پيش تر بايد دسته اى كه آشنايى خاصى با قرآن داشته باشند، آيات قرآن را طبق موضوعاتى كه در قرآن مطرح شده است، جمع و تقسيم بندى كند. سپس نتيجه كار خود را در اختيار محققان اسلامى كه قرآن در روح و جان آنان جا گرفته، بگذارد و هر يك گوشه اى از اين موضوعات را به روش خاصى تفسير كند و نظر قرآن را در آن به روشنى به دست آورد.

ولى تا رسيدن به اين گروه و به اين كار بزرگ، نگارنده كه از دوران جوانى انس خاصى با قرآن دارد،پاره اى از موضوعات قرآن را به صورت تفسير موضوعى نگاشته و در اختيار علاقه مندان قرار مى دهد.

به نظر رسيد، نخست آيات مربوط به عقايد را محور بحث و بررسى قرار داده و توحيد در ابعاد گسترده را كليد اين گنجينه قرار دهيم از آن پس، آيات مربوط به اسماء و صفات الهى را مطرح كنيم، و خامه همگام با آياتى كه با نبوت عامه و خاصه و معاد انسان در ارتباطند پيش رود، و اگر توانى باقى ماند، يك رشته مسائل اخلاقى واجتماعى را از ديدگاه تفسير موضوعى مورد بررسى قرار دهيم.

در اين جا از تذكر نكته اى ناگزيريم و آن اين كه: اين كتاب در سال هاى

[١] نخستين تفسير موضوعى به زبان عربى است كه در تاريخ ١٣٩٣ منتشر شده است.