منشور جاويد - سبحانى، شیخ جعفر - الصفحة ١٩
مى گردد.
چه بسا آيات مربوط به يك موضوع در سوره هاى مختلف وارد شده و قرآن در هر سوره اى، به مناسبتى، به يك بخش از بخش هاى مختلف آن، اشاره نموده است. بنابر اين، احاطه كامل بر نظر قرآن در هر موضوعى، در صورتى به نحو كامل امكان پذير مى شود كه مجموع آيات يك موضوع در كنار هم قرار گيرند تا با جمع بندى همه، نظر قاطع وجامع الاطراف قرآن درباره آن به دست آيد.
در گرد آورى مجموع آيات يك موضوع، گذشته از اين كه بر نظر جامع الاطراف قرآن درباره آن موضوع، آگاه مى گرديم، سود ديگرى نيز نصيب ما مى گردد و آن اين كه چه بسا آيه اى به عللى در نظر ما مبهم جلوه مى كند و ما به خاطر دورى از زمان وحى و ناآگاهى از قرينه هاى حالى، و اوضاعى كه بر جامعه اسلامى آن روز حكومت مى كرد، از هدف نهايى آيه به دور مى باشيم، ولى گرد آورى آيات و رويارو قرار گرفتن برخى از آن ها، بسيارى از ابهام ها را برطرف مى كند و چهره واقعى مقصود از لابه لاى يك رشته احتمالات و اوهام، بيرون كشيده مى شود.
يكى از علل پيدايش مكتب هاى مختلف عقيدتى در ميان مسلمانان و استدلال هرگروهى بر عقيده خود از قرآن، اين است كه هرگروهى توجه خود را به يك رشته از آيات معطوف داشته و از رشته ديگرى كه مى تواند انقلابى درمفاد واقعى آيات پديد آورد، غفلت نموده است، پيروان نظريه جبرى گرى در افعال بشر، و يا نظريه تفويض از اين روش پيروى نموده اند; از اين رو در تفسير مقاصد الهى مرتكب اشتباه هاى جبران ناپذيرى شده اند.
شايد بتوان گفت مرحوم علامه مجلسى، نخستين كسى است كه به اين شيوه از تفسير به طور اجمال توجه داشته است. وى در كتاب «بحارالأنوار» در