به همين گونه است آتش افروزى، زيرا كارى كه انسان انجام مى دهد جز جا به جايى و نزديك كردن شعله كبريت به هيزمى كه در اجاق قرار دارد، چيز ديگرى نيست. از اين جهت انسان سهمى در اين پديده دارد و لذا بر افروختن آتش را به خود انسان نسبت مى دهد.

(أَفَرَأَيْتُمُ النّارَ الّتى تُورُونَ).

«آيا ديديد آتشى را كه بر مى افروزيد؟».

ولى به طور مسلم تنها انسان در پيدايش اين پديده كافى نيست، بلكه بايد توانايى اين مواد احتراقى را در درخت تر و خشك بيافريند و به گونه مرموزى ذخيره سازد تا در شرايط مخصوصى شعلهور گردند. آيا مى توان دخالت يك قدرت مافوق را در پيدايش درختان، كه مخازن مواد محترقه هستند، انكار كرد و لذا مى فرمايد:

(ءَأَنْتُمْ أَنْشَأْتُمْ شَجَرَتَها أَمْ نَحْنُ المُنْشِئُونَ).

«آيا شما درختان آن را پديد آورده ايد يا ما آن را آفريديم؟».

در اين چهار قسمت، وجود مصنوع مرموز، گواه، بر وجود صانع دانا و توانا گرفته شده است و در پايان، بار ديگر يادآور مى شويم درست است كه در اين آيات به صورت برهان «انى»[١] بر وجود خدا استدلال شده است، ولى هدف آيات اثبات وجود خداى توانا نيست، بلكه هدف نهايى از اين ره گذر، استدلال بر امكان معاد و رستاخيز انسان و جهان است، زيرا اكنون كه مى دانيم كه فاعل و كار گردان واقعى در اين پديده ها، خداى قادر و تواناست، چرا امكان

[١] استدلال از وجود پديده بر وجود پديد آورنده و استدلال از صفت و خصوصيت پديده بر خصوصيات پديد آورنده را «برهان انّى» مى گويند.