براى فرار از اشكالى كه در تسبيح همه موجودات در بدو نظر موجود است گفته اند: مراد از «ما» در (ما فِى السّماوات) موجودات عاقل است كه دارنده شعورند مانند انسان و فرشته كه خداوند را با كمال ادراك و شعور تقديس مى نمايند.[١]

در حالى كه بسيارى از مفسران، اين نظريه را نپذيرفته اند و گفته اند:

مقصود از «ما» اعم از عاقل و غير عاقل، مدرك و غير مدرك است و ظاهر آيه با نظر آن ها وفق مى دهد، زيرا لفظ «ما» معمولاً در مطلق موجودات به كار مى رود، عكس «مَنْ» كه بيشتر در صاحبان عقل و شعور استعمال مى شود.

اين دسته براى تسبيح، معانى گوناگونى ذكر كرده اند، ولى اكثر آن ها با اين كه صحيح و پا بر جا است، ارتباطى به معناى تسبيح ندارد. اكنون به پاره اى از نظرات ديگر اشاره مى نماييم:

نظريه نخست

مقصود از تسبيح همان خضوع تكوينى هر موجودى در برابر فرمان و اراده الهى است و سراسر هستى در برابر اراده و مشيت خداوند، خاضع بوده و در پذيرش وجود و پيروى از قوانينى كه خداوند براى آن ها تعيين نموده است، مطيع و تسليم مى باشند.

بنابر اين نظريه، به آياتى كه درباره تسليم بودن تمام موجودات جهان در برابر اراده نافذ حق وارد شده است، استدلال مى شود; مانند:

[١] اين پاسخ بر فرض صحت در برخى از آيات مى تواند صحيح باشد مانند آياتى كه در آن جا لفظ «ما» وارد شده است ولى در آياتى كه صريحاً، از تسبيح مرغ و كوه و رعد سخن مى گويند صحيح نيست.