برداشت پيشين از كتاب مقدّس‌، تنها يكى از برداشت‌هاى ممكن است و برداشت‌هايى ديگر نيز مى‌توان داشت. اين جريان به پيدايى نظريّه‌اى انجاميد كه زبان‌ كتاب مقدّس‌ يا زبان دين را زبانى ويژه مى‌داند؛ چنان كه زبان شعر و هنر زبانى ويژه است.

نظريّه ياد شده با تئورى‌هاى علمى استحكام يافت و شاخه‌اى از علوم فلسفى با عنوان «هرمنوتيك» از آن برخاست و دانشمندان و فيلسوفانى را به خود مشغول ساخت.

انگيزه طرح نظريّه تكثّر قرائت دينى، سازگار ساختن متون دينى با كشفيّات جديد علمى بود؛ ولى رفته رفته دامن گسترانيد و از متون دينى به ديگر متون نيز راه يافت. برخى از حاميان افراطى اين نظريّه، بر آن‌اند كه هيچ گونه قضيّه علمى را نمى‌توان يافت كه داراى معناى واحد متّفقٌ عليه باشد و هر كس بنابر دانسته‌ها و پيش فرض‌هاى خود، از يك قضيه برداشت ويژه‌اى دارد (نقدى بر قرائت رسمى از دين‌، ٣٧٣).

نظريّه تكثّر قرائت دينى، كه گريزگاه ارباب كليسا براى حل معضلات‌ كتاب مقدّس‌ بوده است، به دست دانش آموختگان ايرانى غرب به كشور وارد شد. اينان معتقدند كه همان معضلات به نوعى دامان متون مقدّس اسلامى را نيز گرفته است و مى‌پندارند كه بايد اين متون را با دانش جديد سازگار كرد. هواخواهان ايرانى نظريّه تكثّر قرائت دينى، مى‌گويند: چون قرآن با علم سازگار نيست و از سوى ديگر، با متون دينى مسيحى تفاوتى ندارد، لازم است براى رفع ناسازگارى، نظريّه تكثّر قرائت را به قرآن نيز راه داد (پاسخ استاد به جوانان پرسشگر، ٣٣).

زيرساخت‌ها:

مهم‌ترين زيرساخت‌هاى نظريّه تكثّر قرائت دينى عبارت‌اند از:

١. نظر نكردن به مؤلّف متن و مراد وى از متن. ٢. صامت و مبهم شمردن متن. بنابر اين نظريّه، مفسّر است كه متن را به سخن وامى‌دارد و از آن ابهام مى‌زدايد.

٣. بى ضابطه دانستن فهم دين. ٤. مقبول و معتبر دانستن همه فهم‌ها و تفسيرها يا نسبيّت معرفتى. ٥. وابسته شمردن فهم متون به دانسته‌ها و پيش‌فرض‌ها و انتظارات برون دينى و تأثير تامّ آنها در شكل‌گيرى فهم (قبسات‌، ش ١٧، ١٨ و ٢٣).

نقد و بررسى:

نظريّه تكثّر قرائت از دو نظر محلّ خدشه است: الف. همه‌