در مدينه به دنيا آمد. جدّ ارجمندش، پيامبر اسلام ٦ و پدر والامقامش حضرت على (ع) و مادر گرامى‌اش حضرت فاطمه (س) است. كنيه مبارك او، ابوعبداللّه و از القاب مشهور آن امام است: سبط و سيّد الشّهداء.

در روايت است كه نام او را خداوند برگزيده و جبرئيل به پيامبر ٦ ابلاغ كرده است (مناقب آل ابى طالب‌، ٤/ ٨٦- ٨٤؛ اسد الغابة، ٢/ ١٨). پس از تولّد، رسول خدا ٦ خود در گوش او اذان و اقامه گفت (امام حسين‌، ١/ ٣٢) و پيوسته بدو عنايتى ويژه داشت. امام حسين (ع) هفت ساله بود كه پيامبر به سراى جاويد رفت و در اين مدّت بسيار بدو نزديك بود.

پيامبر علاقه‌اى بسيار به او داشت و پيوسته در گفتار و رفتار، از مهر شگفت خويش به فرزند دخترش پرده برمى‌داشت.

او را به سينه مى‌فشرد و گلويش را مى‌بوسيد و مى‌فرمود: «حسين از من است و من از اويم. خدا دوست دارد كسى را كه حسين را دوست دارد. حسين از اسباط است.» (مسند احمد، ٤/ ١٧٢)

ويژگى‌هاى اخلاقى و رفتارى:

هر چند همه امامان معصوم (ع) در عرصه اخلاق و رفتار نمونه كامل و بى‌مانندند، امام حسين (ع) در اين ميان جايگاهى ويژه دارد. فداكارى و پاكبازى او براى احياى دين و گذشتن از همه هستى خويش براى فرمانبردارى خداى متعال، در تاريخ انسانى بى‌نظير است. به خداوند عشق مى‌ورزيد و در همه حال به ذكر او بود؛ چنان كه نقل كرده‌اند در شب عاشورا از دشمن مهلت خواست تا به مناجات بايستد و نماز بگزارد و قرآن بخواند و فرمود: «خدا مى‌داند كه من نماز و قرآن و دعاى فراوان و استغفار را دوست مى‌دارم.» (بحارالانوار، ٤٤/ ٣٩٢) بيست و پنج بار پياده به حج رفت و دعاى پر مغز عرفه‌ از او است. در تواضع و جود و بخشايش و رأفت و احسان و حلم و فصاحت و بلاغت و شجاعت، شهره عام و خاص بود.

زندگى سياسى- اجتماعى پيش از امامت:

الف. روزگار امام على (ع): اين دوران را مى‌توان در دو بخش باز نمود:

يكى دوران ٢٥ ساله سكوت پدر و ديگر، دوران حكومت او. امام حسين (ع) در دوران نخست همراه پدر شاهد كژروى‌هاى برخى اصحاب پيامبر ٦ و پيشامدهاى بسيار تلخ بود؛ همانند شهادت مادر،