فرهنگ فقه فارسي - موسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامي - الصفحة ٤٩٥ - خُمس
غلبه آن و قرار نگرفتن پيشانى به مقدار لازم روى برگ، سجده باطل است.(١)
خمسخُمس: يك پنجم حقّ ثابت در اموال انسان.
خمس عبارت است از ثبوت حقّى به مقدار يك پنجم در اموال انسان كه خداوند براى خود، رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله، امامان معصوم عليهم السّلام و ـ به جاى صدقه و زكات ـ براى مستحقان از بنى هاشم، بر بندگان واجب كرده است. عنوان خمس در قرآن كريم به كار رفته و در فقه بابى مستقل بدان اختصاص يافته كه احكام آن به تفصيل در اين باب آمده است.
متعلّق خمس:اموالى كه خمس به آنها تعلّق مىگيرد هفت چيز است. انحصار متعلّق خمس در اين هفت چيز بر حسب استقراء و تفحّص در ادّله شرعى است.(١)البته عنوان «غنيمت» كه در قرآن كريم متعلّق خمس قرار داده شده به لحاظ مفهومى شامل تمامى هفت چيز مىشود؛ از اين رو، گفتهاند: همه هفت مورد مندرج در غنيمت است.(٢)اين هفت عنوان عبارتند از:
١. غنايم جنگى:غنايم جنگىِ به دست آمده از كافر حربى( --> اهل حرب)در صورتى كه جنگ با اذن امام يا نايب خاص ايشان رخ داده باشد، متعلّق خمس است و پس از اخراج خمس آن، باقى مانده بين رزمندگان تقسيم مىشود. و اگر جنگ بدون اذن امام باشد، همه غنايم از آنِ امام عليه السّلام است.
در وجوب خمس غنايم تفاوتى بين اموال منقول و غير منقول نيست.(٣)برخى در وجوب خمس در اموال غير منقول از غنايم اشكال كرده و آن را محدود به اموال منقول دانستهاند.(٤)برخى، خمس غنايم را پس از كسر هزينههاى نگهدارى، حمل و نقل، چرانيدن و مانند آن واجب دانستهاند.(٥)چنان كه برخى آن را پس از اخراج سَلَب( --> سلب)رَضخ( --> رضخ)و آنچه امام عليه السّلام به عنوان مال الجعاله براى انجام دادن كارى در راستاى مصالح مسلمانان تعيين مىكند، واجب دانستهاند.(٦)