فرهنگ فقه فارسي - موسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامي - الصفحة ٦٧٤ - ديات
صد شتر؛ دويست گاو؛ دويست حُلّه كه هر حلّه دو لباس از برد يمنى است؛ هزار دينار، هزار گوسفند و ده هزار درهم.
جانى ـ در صورت ثبوت ديه و مطالبه اولياى مقتول ـ مختار است يكى از شش نوعِ ياد شده را به عنوان ديه بپردازد و اولياى مقتول حق ندارند او را بر پرداخت يكى معيّن از آنها مجبور كنند،(٩)مگر آنكه در موارد ثبوت قصاص، بر پرداخت ديه تراضى كنند، كه در اين صورت، اختيار يكى از شش چيز منوط به توافق بزهكار و اولياى دَم خواهد بود.(١٠)
چنانچه قتل در يكى از ماههاى حرام (رجب، ذيقعده، ذيحجه و محرّم) رخ دهد، به مقدار يك سوم بر ديه افزوده مىشود(١١)( --> تغليظ).
ديه كامل، مختصّ به مرد مسلمانِ آزاد است و ديه زن مسلمانِ آزاد نصف آن است.(١٢)كشتن كافر ديه ندارد، مگر اهل ذمّه( --> اهل ذمّه)كه ديه مرد ذمّى هشتصد و زن ذمّى چهارصد درهم است.(١٣)ديه برده، قيمت او است، مگر آنكه قيمت وى از ديه انسان آزاد بيشتر باشد كه در اين صورت ديه او ديه انسان آزاد است.(١٤)
ب. ديه اعضا:اعضايى كه در بدن انسان يگانهاند، مانند زبان ديه كامل دارند، و اعضايى كه جفتاند، مانند چشم، هر دو با هم يك ديه كامل و هركدام به تنهايى نصف ديه دارند، مگر لب پايين و بيضه سمت چپ كه برخى، ديه هريك از آن دو را دو سوم ديه كامل دانستهاند.
برخى گفتهاند: ديه آنچه در بدن چهارتايى است، مانند پلكها، ديه كامل و ديه هريك به تنهايى يك چهارم ديه كامل است. آنچه در بدن ده تايى است، مانند انگشتان در قطع همه، ديه كامل و به قول مشهور در هر يك، يك دهم ديه ثابت است.(١٥)
در شريعت براى بعضى اعضا ديهاى تعيين نشده و به جاى ديه، ارش (حكومت) ثابت است. در ارش، برده براى آزاد اصل قرار داده مىشود؛ بدين معنا كه براى تعيين ارش جنايت بر انسان آزاد، وى برده فرض مىشود؛ چنان كه در مواردى كه براى عضو در شرع ديه معيّن شده است، انسان آزاد براى برده اصل قرار داده مىشود(١٦)( --> بردگى).