فرهنگ فقه فارسي - موسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامي - الصفحة ١٥٥ - جهل
آثار بر فعل منوط به علم است و در صورت جهل مترتب نمىشود؛ ليكن برخى ديگر از آثار چنين نيست و جهل و علم مكلف در ترتب آن بر فعل نقشى ندارد؛ در نتيجه در صورت جهل نيز آن آثار بر فعل مترتب مىگردد.
حدود( --> حدود)،تعزيرات( --> تعزير)، كفّارات( --> كفّاره)، حرمت ابدى و زوالِ حق از نوع نخست آثارند. بنابر اين، اگر كسى از روى جهل مرتكب خلافى شود كه داراى حدّ يا تعزير و يا كفّاره است، اين آثار بر عمل او مترتب نمىگردد، به عنوان مثال، اگر كسى از روى جهل به حرمتِ شراب يا جهل به شراب بودن مايعى آن را بنوشد، حدّ شراب خوارى بر او جارى نمىشود.(١٧)همچنين شوهرى كه از روى جهل به حرمت آميزش با همسر در حال حيض با او آميزش كرده، تعزير نمىشود؛ چنان كه كفّاره نيز ـ بنابر قول به وجوب آن ـ واجب نمىگردد.(١٨)البته چنانچه در موردى دليلى بر وجوب كفّاره وجود داشته باشد، مانند صيد كردن در حال احرام، كفّاره بر جاهل واجب است.(١٩)در اينكه جاهل مقصّر ـ كه در مقدمات عمل تقصير كرده ليكن هنگام عمل غافل است ـ حكم عامد را دارد يا حكم جاهل قاصر را، اختلاف است. بر الحاق به عامد ـ جز در صورت وجود دليلى بر خلاف آن ـ ادعاى اجماع شده است، چنان كه گذشت. البته اگر جاهل مقصّر هنگام عمل، به جهل خود التفات داشته و امكان تعلّم نيز برايش فراهم بوده و از روى بى اعتنايى رفع جهل نكرده است، بدون شك، حكم عامد را دارد.(٢٠)
جاهلى كه با زنى در حال عدّه( --> عدّه)ازدواج كرده، عقدش باطل است؛ ليكن حرمت ابدى پيدا نمىكند. البته در صورت نزديكى با زن، حرمت ابدى حاصل مىشود، هرچند از روى جهل باشد.(٢١)
هريك از زن و شوهر مىتوانند با وجود عيوبى خاص در طرف مقابل، عقد ازدواج را برهم زنند. حق خيار فسخ فورى است؛ بدين معنا كه به محض آگاهى از عيب بايد مبادرت به فسخ عقد