فرهنگ فقه فارسي - موسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامي - الصفحة ٥٩ - جدّه
جدّه: مادر بزرگ پدرى و مادرى و مادران آنان/ شهرى در عربستان.
از جدّه به معناى نخست در بابهاى زكات، تجارت، نكاح، ارث و قصاص سخن گفتهاند.
زكات:نفقه جدّه فقير ـ اعم از پدرى و مادرى ـ در صورت نداشتن فرزند يا فقر وى برنوه ـ اعم از پسرى و دخترى ـ واجب است(١)(--> نفقه)؛ بدين جهت نوه نمىتواند زكات خود را به جدّه فقيرش بدهد.(٢)
تجارت:جدّه در صورت برده بودن به ملك نوه درنمىآيد و به محض تملك آزاد مىگردد(٣)(--> بردگى).
نكاح:ازدواج با جدّه حرام و باطل است.(٤)بنابر قول گروهى، حضانت(--> حضانت)كودك در مواردى بر عهده جدّه است. در دَوَران امر بين حضانت خواهر و جدّه طفل، برخى اولويّت را به جدّه دادهاند و برخى قائل به تساوى شده و در نتيجه تعيين يكى از آن دو را به قرعه(--> قرعه)موكول كردهاند.(٥)
نفقه نوه فقير با نبود پدر و جدّ پدرى و مادر، بنابر مشهور بر عهده جدّ و جدّه مادرى و هرچه بالاتر است.(٦)
ارث:جدّه همچون جدّ در طبقه دوم ارث قرار دارد؛(٧)ليكن با وجود جدّه نزديكتر به ميّت، نوبت به جدّه دورتر نمىرسد؛(٨)چنان كه با وجود پدر و مادر ميّت جدّه ارث نمىبرد؛ ليكن بر پدر و مادر مستحب است ـ در صورت افزون بودن سهم هريك از يك ششم ـ يك ششم از اصل مال را به عنوان طعمه(--> طعمه)به طور مساوى بين پدر و مادر خود (جدّ و جدّه ميّت) تقسيم كنند.(٩)
اگر در طبقه دوم، وارث تنها جدّه ميّت باشد، همه تركه را به ارث مىبرد؛(١٠)امّا اگر جدّه مادرى با برادر يا خواهر مادرى ميّت و يا با هر دو جمع شود، جده به منزله خواهر مادرى ميّت منظور مىشود. بنابر اين، اگر وارث، جدّه مادرى و خواهر و برادر مادرى ميّت ـ چه يكى يا بيشتر ـ باشند، يك سوم مال كه فرض ايشان است، به طور مساوى بين آنان قسمت مىشود.(١١)