فرهنگ فقه فارسي - موسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامي - الصفحة ٤٨٦ - خَلَل در نماز
البته در خصوص جهل به حكم در مسئله اتمام نماز در موضع قصر و به عكس، بنابر مشهور، ناسى ملحق به جاهل نيست؛ از اين رو، در صورتى كه داخل وقت متذكر حكم گردد، اعاده نماز بر او واجب است.
٢. اخلال به جهت غفلت از موضوع و فراموش كردن آن. اين نوع اخلال يا اخلال به شرط نماز است يا به جزء و يا به ركعت، اعم از ترك كردن يا اضافه آوردن آن.
الف. اخلال به شرط:شرط نماز يا وجودى است؛ بدين معنا كه وجود آن، شرط صحّت نماز است، مانند طهارت، استقبال و اباحه، يا عدمى كه عدم آن شرط صحّت نماز است، مانند قهقهه و حرف زدن. از شرايط عدمى به موانع يا قواطع نماز تعبير مىشود.
اخلال به شرط وجودى نماز در صورتى كه شرطِ فراموش شده، ركن باشد، مانند وقت يا طهارت از حدث، موجب بطلان نماز مىگردد. بنابر اين، نمازى كه بدون طهارت يا خارج وقت گزارده شود صحيح نيست و اعاده آن واجب است. ليكن در شرط استقبال قبله، در انحراف كمتر از نود درجه (بين مشرق و مغرب) بنابر مشهور، نماز صحيح است و اگر انحراف بيشتر باشد، اعاده آن در وقت واجب است. به گفته برخى، بلكه بنابر آنچه به مشهور نسبت داده شده، چنانچه انحراف به حد استدبار (پشت به قبله قرار گرفتن) برسد، اعاده نماز حتى پس از خروج وقت واجب است(١٠)( --> استقبال).
حكم شرايط فراموش شده غير ركنى متفاوت است. اگر شرط، طهارت (پاكى) بدن يا لباس و يا از جنس حيوان حلال گوشت بودن لباس نماز گزار باشد، بنابر قول مشهور، اخلال به آن موجب بطلان نماز است؛(١١)اما اگر ستر عورت يا اباحه لباس و مكان نمازگزار باشد، در اينكه اخلال به آن از روى فراموشى، نماز را باطل مىكند يا نه، اختلاف است.(١٢)
اخلال به شرايط عدمى نماز از روى سهو، موجب بطلان نماز نيست.(١٣)
ب. اخلال به جزء:در صورت اخلال به جزء نماز از روى سهو و فراموشى، به شرط آنكه محل تدارك آن نگذشته باشد، يعنى داخل ركن بعدى نشده باشد،